راز پیدایش رود فرات پس از میلیون‌ها سال آشکار شد

پژوهشگران به توضیحی جدید برای منشأ رود فرات دست یافته‌اند؛ رودی که از مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری تمدن بشری در میان‌رودان (بین‌النهرین) بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فرات احتمالاً از پیوستن دو رودخانه عظیم باستانی بین 3.6 تا 1.6 میلیون سال پیش به وجود آمده باشد.

این تحقیق از داده‌های لرزه‌نگاری دریایی در سواحل لبنان بهره برده است. دانشمندان هنگام بررسی رسوبات مدفون در کف مدیترانه متوجه شواهدی از دو رودخانه بزرگ باستانی شدند که «پالئو-کاراسو» و «پالئو-مراد» نام گرفته‌اند. این رودها در دوره‌ای جریان داشتند که دریای مدیترانه در جریان «بحران شوری مسینی» تا حد زیادی خشک شده بود.

مدل‌سازی‌های رایانه‌ای نشان داد که این دو رودخانه بسیار بزرگ‌تر از رودهای امروزی منطقه بوده‌اند. بر اساس برآوردها، پالئو-کاراسو حتی از رود نیل هم بزرگ‌تر بوده، و پالئو-مراد نیز از مجموع رودهای دجله و فرات امروزی آب بیشتری داشته است. این دو رود حدود 120 هزار سال به حوضه خشک‌شده مدیترانه می‌ریختند.

پژوهشگران معتقدند رویدادهای زمین‌ساختی، مانند زلزله‌ها یا شکل‌گیری رشته‌کوه‌ها، مسیر این رودها را تغییر داد و آنها را به سمت جنوب‌شرق هدایت کرد. در نهایت این دو رودخانه به هم پیوستند و رود فرات را شکل دادند که به خلیج می‌ریزد.

اهمیت این کشف فراتر از زمین‌شناسی است. دانشمندان می‌گویند اگر این تغییر مسیر و ادغام رخ نمی‌داد، شاید «هلال حاصلخیز» هرگز شکل نمی‌گرفت. همین منطقه بعدها زادگاه کشاورزی، شهرنشینی، قانون، حکومت متمرکز، و نوشتار شد و نخستین تمدن‌های بشری را پدید آورد.

هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز برای تأیید کامل این نظریه به شواهد میدانی بیشتری نیاز است، اما بسیاری از متخصصان این مطالعه را گامی مهم در حل یکی از قدیمی‌ترین معماهای زمین‌شناسی خاورمیانه می‌دانند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات طبیعی در مقیاس میلیون‌ها سال چگونه می‌توانند مسیر تاریخ بشر و شکل‌گیری تمدن را تعیین کنند.