«حملات از فضا»؛ اسرائیل خود را برای جنگی از نوع دیگر آماده می‌کند

اظهارات اخیر یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، درباره تلاش این کشور برای توسعه توانمندی‌های نظامی بی‌سابقه، موجی از جنجال و انتقاد را برانگیخته است. او اعلام کرده بود که اسرائیل به دنبال دستیابی به فناوری «اختلال در سامانه‌ها و اجرای حملات حرکتی از فضا به زمین» است تا به نخستین کشور جهان با توانایی جنگ فضایی تبدیل شود.

این اظهارات در شرایطی مطرح شده که در دهه‌های اخیر، ماهیت درگیری‌های بین‌المللی دچار تحول اساسی شده و دیگر قدرت نظامی صرفاً با تجهیزات سنتی و حضور زمینی سنجیده نمی‌شود، بلکه فناوری دیجیتال و انفورماتیک به عامل اصلی در مدیریت نبردها و هدایت ارتش‌ها تبدیل شده است.

این سخنان همچنین نشان‌دهنده رویکرد آشکار برای عبور از محدودیت‌های میدانی کنونی و انتقال درگیری‌ها به سطحی جدید است که هدف آن، انحصار داده‌ها و فلج کردن توانایی‌های دشمنان از طریق جنگ الکترونیک است.

در همین حال، این رویکرد پرسش‌های جدی‌ را در میان ناظران ایجاد کرده است؛ از جمله اینکه آیا چنین اهدافی در آینده نزدیک، واقع‌بینانه هستند یا اینکه صرفاً یک مانور سیاسی و راهبردی جلوتر از واقعیت‌های عملیاتی است که با هدف کسب نفوذ رسانه‌ای و سیاسی در مقابله به بحران‌های داخلی و خارجی مطرح می‌شود.

توسعه سامانه‌های رزمی فضایی

در این زمینه، دکتر محمد عسكر، مشاور سیستم‌های اطلاعاتی و هوش مصنوعی، تأکید کرد این اظهارات اسرائیلی بیشتر باید به‌عنوان اعلام یک رویکرد استراتژیک تفسیر شود تا یک دستاورد عملی تحقق‌یافته. عسکر گفت که در دنیای فناوری نظامی، معمولاً اظهارات سیاسی سال‌ها جلوتر از توان واقعی قرار دارند، زیرا توسعه سامانه‌های رزمی فضایی نیازمند سرمایه‌گذاری عظیم در حوزه پرتاب، ماهواره‌ها، هوش مصنوعی، ارتباطات امن و سامانه‌های هدایت دقیق است.

او در اظهاراتی به العربیه توضیح داد «حمله از فضا» لزوماً به معنای وجود سلاح‌های تخیلی در مدار نیست، بلکه مجموعه‌ای از توانمندی‌ها را شامل می‌شود؛ از جمله اختلال در شبکه‌های ارتباطی و راداری، مختل کردن ماهواره‌های دشمن و در آینده احتمالی، استفاده از ابزارهای مبتنی بر انرژی جنبشی یا سامانه‌های فضایی پیشرفته.

او افزود تاکنون هیچ اطلاعات رسمی وجود ندارد که نشان دهد کشوری به سامانه عملیاتی برای اجرای حملات مستقیم و مستمر از مدار به اهداف زمینی دست یافته باشد.

عسکر خاطرنشان کرد، عامل مهم‌تر این است که فضا دیگر صرفاً یک عرصه برای شناسایی و ارتباطات نیست، بلکه به یک لایه اساسی در ساختار جنگ‌های مدرن تبدیل شده است.

ماهواره‌ها اکنون وظیفه تأمین ناوبری، هشدار زودهنگام، ارتباطات نظامی و هدایت تسلیحات نقطه‌زن را بر عهده دارند و هر کشوری که بتواند بر این زیرساخت مسلط شود، حتی بدون شلیک یک سلاح از فضا، برتری قابل توجهی به دست می‌آورد.

به گفته او، این اظهارات نشان‌دهنده تحول در مفهوم بازدارندگی نظامی است؛ به‌گونه‌ای که برتری دیگر تنها با تعداد هواپیماها، تانک‌ها و موشک‌ها سنجیده نمی‌شود، بلکه توانایی کنترل داده‌ها، مختل کردن سامانه‌های دشمن و مدیریت نبرد از طریق فضا و هوش مصنوعی نیز حائز اهمیت است.

عسکر افزود این روند نشان‌دهنده انتقال رقابت نظامی جهانی به چیزی است که می‌توان آن را «اقتصاد دانشی جنگ» نامید؛ جایی که نرم‌افزارها، تراشه‌های الکترونیکی، الگوریتم‌ها و زیرساخت فضایی به اندازه سلاح‌های سنتی اهمیت دارند.

به گفته او، ارزش واقعی این اظهارات نه در ادعای داشتن یک سلاح جدید، بلکه در این نکته است که رقابت تسلیحاتی جهانی، وارد مرحله تازه‌ای شده که در آن فضا به میدان اصلی رقابت فناورانه تبدیل می‌شود؛ همان‌طور که در گذشته دریا و سپس آسمان چنین نقشی داشتند.

حفظ آبرو

از سوی دیگر، هانی الجمل، معاون مدیر مرکز مطالعات و امور سیاسی «تفکیر»، معتقد است اسرائیل به دلیل ناکامی در سرنگونی نظام ایران در وضعیت دشواری قرار دارد و با این اظهارات تلاش می‌کند «آبروی خود را برای انتخابات آینده حفظ کند». او در عین حال تأکید کرد که اسرائیل توانایی توسعه محدود قابلیت‌های فضایی تهاجمی را دارد، اما در کوتاه‌مدت قادر به هدایت یک جنگ فضایی کامل همانند توانمندی ابرقدرت‌ها نیست.

الجمل در گفت‌وگو با العربیه افزود اسرائیل در این مسیر بر مبنایی فناورانه و نظامی تکیه دارد که شامل ماهواره‌های نظامی خانواده «اوفک» است. همچنین با پرتاب ماهواره ارتباطی «درور 1» که نخستین ماهواره‌ای است که به‌طور کامل در داخل اسرائیل طراحی و تولید شده، استقلال عملیاتی خود را تقویت کرده است. علاوه بر این، سامانه‌های رهگیری دوربرد «آرو-3» نیز به اسرائیل امکان بهبود توان اطلاعاتی، ارتباطی، جنگ الکترونیک و رهگیری موشک‌ها را می‌دهد.

الجمل توضیح داد که دستیابی به توان هجومی پایدار در فضا نیازمند تعداد زیادی ماهواره، زنجیره‌های پیچیده تولید و آزمایش، و نیز حفاظت در برابر حملات سایبری و پارازیت است. او افزود حتی اگر شرکت «اسپیس‌ایکس» نقش مهمی در پرتاب‌ها ایفا کند، شرکت صنایع فضایی اسرائیل همچنان شریک اصلی داخلی در تولید است.

به گفته او، اسرائیل بیشتر در چارچوب یک شبکه حمایتی آمریکا–اسرائیل عمل می‌کند تا یک قدرت فضایی کاملاً مستقل. در نتیجه، این اظهارات نشان‌دهنده تمایل اسرائیل برای پیشتازی منطقه‌ای در این حوزه است.

با این حال، الجمل تأکید کرد دستیابی به «پیشتازی جهانی» در این زمینه همچنان یک پروژه بلندمدت، پرهزینه و پیچیده است و سخنان کاتس بیش از آنکه بازتاب یک واقعیت عملیاتی باشد، بیانگر جاه‌طلبی‌های راهبردی است؛ تلاشی برای انتقال میدان رقابت با دشمنان از برتری هوایی و موشکی به سطح «انحصار داده‌ها»