«پیام‌هایی فراتر از عراق»؛ چرا سیستانی خواستار انحصار سلاح در دست دولت شد؟

علی سیستانی، مرجع برجسته دینی شیعیان در عراق، اخیرا انتشار بیانیه‌ای بر موضوعاتی مانند «لزوم جلوگیری از مداخلات خارجی در اشکال مختلف، اجرای حاکمیت قانون، منحصر کردن اسلحه به دست دولت و مبارزه با فساد در همه سطوح» تاکید کرد.

این اظهارات در شرایط حساسی مطرح شده که نه‌ تنها عراق بلکه منطقه خاورمیانه، به‌ویژه از زمان آغاز جنگ اسرائیل در غزه و لبنان و تشدید درگیری‌های نظامی میان ایران و اسرائیل، در معرض خطرات بیشتری قرار گرفته است.

یک منبع نزدیک به مرجعیت شیعه در نجف، درباره این اظهارات سیستانی به «العربیه.نت» گفت که «او به‌عنوان مرجع دینی اعلای شیعیان و شخصیتی محترم برای مردم عراق و کشورهای منطقه، احساس می‌کند که آتش جنگ‌های منطقه ممکن است به عراق نیز سرایت کند و باعث فروپاشی بیشتر اقتدار دولتی شود که پیش از این نیز به دلیل فساد و فرقه‌گرایی تضعیف شده است».

به گفته این منبع، مطالبه سیستانی درباره «انحصار سلاح در اختیار دولت» و «تصمیم‌گیری مطلق درباره جنگ بدون مداخله خارجی» نشان‌دهنده تلاش برای دور نگه داشتن عراق از درگیری‌های منطقه‌ای و جلوگیری از تاثیر منفی گروه‌های مسلح فراقانونی بر امنیت و ثبات شکننده این کشور است.
این منبع در گفتگو با «العربیه.نت» تاکید کرد که «سیستانی به‌عنوان بزرگترین مرجع دینی شیعیان هرچند تابعیت ایرانی دارد اما با سیاستی نوعا مستقل از جمهوری اسلامی به‌عنوان سردمدار حوزه علمیه نجف، به آموزه‌های فقهی سنتی پایبند است که اولویت را به حفظ جان، مال و امنیت عمومی می‌دهد. بر همین اساس، او از ورود مستقیم به سیاست‌های حزبی و روزمره خودداری کرده و باور دارد که روحانیون نباید در فعالیت‌های حزبی سیاسی مشارکت کنند، به‌ویژه این‌که او برخلاف علی خامنه‌ای، رهبر ایران، به نظریه ولایت مطلقه فقیه اعتقادی ندارد.»

حملات اسرائیل به غزه و لبنان و پیامدهای آن از جمله کشته و آواره شدن غیرنظامیان و تخریب هزاران خانه، علی سیستانی را واداشت تا «عمیق‌ترین تأثر خود از این فاجعه در لبنان و غزه و تأسف فراوان از ناتوانی جامعه بین‌المللی در ارائه راه‌حل‌هایی برای توقف این حملات یا حداقل محافظت از غیرنظامیان» را ابراز کند. این اظهارات در دیدار او با محمد الحسان، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل و رئیس نمایندگی سازمان ملل در عراق (یونامی)، مطرح شد.

یک منبع نزدیک به «مرجعیت دینی» عراق در این خصوص به «العربیه.نت» گفت که «مرجعیت عالی به شدت نگران ادامه کشتار و آوارگی (غیرنظامیان) است و بر این باور است که این وضعیت تنها بر فلسطین و لبنان تأثیر نمی‌گذارد، بلکه کل منطقه را در معرض تهدید قرار می‌دهد.» این منبع افزود که «تعداد زیادی از آوارگان از لبنان به عراق آمده‌اند و مرجعیت به آن‌ها کمک‌های انسانی ارائه می‌دهد و همچنین نیازهای آوارگان داخل لبنان را تأمین می‌کند.» با این حال، «مرجعیت معتقد است که ادامه جنگ به رنج بیشتر غیرنظامیان و تحمیل هزینه‌های سنگین بر کشورهای منطقه منجر خواهد شد و به همین دلیل از تلاش‌های اسلامی و عربی برای توقف فوری حملات اسرائیل حمایت می‌کند.»

گروه‌های مسلح در عراق

این منبع همچنین گفت که «در عراق نارضایتی زیادی از گسترش گروه‌های مسلح وجود دارد که با اقدامات خود حاکمیت دولت را تضعیف می‌کنند. برخی از این گروه‌ها خود را فرمانده مطلق می‌دانند یا دستورات خود را از کشورهای همسایه دریافت می‌کنند و این مسأله به شدت به وضعیت داخلی عراق آسیب می‌زند و اعتبار و اقتدار دولت را به خطر می‌اندازد.»
افراد نزدیک به مرجعیت در نجف، نگرانی خود را از احتمال ورود بیشتر گروه‌های مسلح به جنگ بین ایران و اسرائیل یا تصمیم‌گیری‌های مستقل این گروه‌ها بدون توجه به دولت عراق ابراز کرده‌اند؛ این وضعیت ممکن است عراق را در معرض حملات اسرائیل قرار دهد که می‌تواند زیرساخت‌های این کشور را تخریب کرده و به جان غیرنظامیان آسیب جدی برساند.

یک منبع دیگر در گفت‌وگو با «العربیه.نت» بر این باور است که «پیام‌های سیستانی تنها به عراقی‌ها محدود نیست، بلکه کل منطقه را هدف قرار داده است، به‌ویژه در این برهه حساس. سیستانی نمی‌خواهد که با سخنان احساسی و تحریک‌آمیز جوانان تحت‌تاثیر قرار بگیرند و دست به اقداماتی بزنند که به ضرر کشورهای خود و امنیت و ثبات آن‌ها باشد.» او همچنین تأکید کرد که «بزرگ‌ترین خطر کنونی منطقه، ادامه حملات اسرائیل و آشفتگی ناشی از تسلط گروه‌های مسلح بر سلاح‌هاست که می‌تواند بر ثبات کشورهای عربی تأثیر بگذارد. سیستانی با این سخنان خود در تلاش است تا مانع از این آشوب شود و به امنیت و ثبات منطقه کمک کند.»
در سخنان علی سیستانی، چند اصل کلیدی به چشم می‌خورد:
- جلوگیری از مداخلات خارجی در امور کشورهای منطقه
- تقویت حاکمیت قانون
- محدود کردن اسلحه به دست دولت
- مبارزه با فساد
- تمرکز بر امنیت، ثبات و توسعه

دفتر سیستانی تأکید کرده است که تحقق این اصول نیازمند آن است که عراقی‌ها «از تجارب گذشته درس بگیرند و تمام تلاش خود را برای غلبه بر ناکامی‌ها به‌کار گیرند». این درس‌ها نه‌تنها مربوط به مسائل داخلی عراق است، بلکه از اتفاقات ایران، اسرائیل، فلسطین و لبنان نیز می‌توان نکات مهمی آموخت.