شاهکار اسپیلبرگ «آروارهها» پنجاهساله شد
اسپیلبرگ با نبوغ سینمایی خود هراس از کوسه را به نماد ترس از فروپاشی اجتماعی تبدیل کرد
«آروارهها»، اولین پروژهٔ سینمایی بزرگ استیون اسپیلبرگ که بنیانگذار مجموعهفیلمهای تجاری پرخرج هالیوودی در دوران معاصر شد، امسال پنجاهساله شد. نسخهٔ ترمیمشدهٔ این فیلم به مناسبت پنجاهمین سالگرد ساختش بهطور گسترده در سینماهای آمریکا اکران شده، و مستندی نیز درباره چگونگی تولید آن روی پرده رفته است.
این فیلم، فراتر از شهرت زیاد سینماییاش، به نمادی از ترس، خشم، و انزجار در فرهنگ آمریکای دهه هفتاد میلادی تبدیل شد. در دورانی که آمریکا درگیر سقوط ویتنام جنوبی، استعفای نیکسون، بحران نفت، تورم شدید، و تروریسم داخلی بود، کوسهای عظیمالجثه و غیرقابل مهار در دل اقیانوس به تمثیلی از نیروهای ناشناخته و ویرانگر جامعه تبدیل شد.
آروارهها حاصل تلاقی اضطرابهای اجتماعی و صنعتی با فرهنگ عامه است. پیتر بنچلی، نویسنده رمان اصلی، آخرین تلاش خود را برای موفقیت ادبی در قالب داستانی درباره یک کوسهٔ آدمکش امتحان کرد.
تهیهکنندگان فیلم، ریچارد زانوک و دیوید براون، کتاب را پیش از انتشار خریدند، و با کارگردانی استیون اسپیلبرگ جوان پروژه را به فیلمی با بودجه متوسط اما تأثیر فرهنگی عظیم بدل ساختند. اسپیلبرگ با نبوغ سینمایی خود هراس از کوسه را به نماد ترس از فروپاشی اجتماعی تبدیل کرد.
این فیلم که از ابتدا با انتقاداتی چون افراط در نمایش خشونت مواجه شده بود، با فروش جهانی بیش از 470 میلیون دلار نه تنها پرفروشترین فیلم زمان خود شد، بلکه آغازگر پدیده «بلاکباستر تابستانی» در هالیوود شد.
صحنههایی چون کشته شدن کودکان توسط کوسه، قربانی شدن پلیس، یا مرگ هیپیهای معصوم در دریا، نمادی از فروپاشی آرمانهای دهه شصت بود؛ جایی که حتی طبقات ممتاز نیز از تهدید دریایی در امان نبودند.
از منظر نمادین، کوسه، این قاتل طماع و تکرو، نمودی از خشونت ذاتیِ آمریکاست. آنچه پس از آروارهها آمد، از دنبالههای بیپایان این فیلم گرفته تا آثار مشابهی همچون «پارک ژوراسیک» و «بیگانگان»، همگی این الگوی اولیه را تکرار کردند.
بدین ترتیب، آروارهها به ترتیبی نگری بر ذهنیتِ آمریکایی است که برای برونفکنی اضطرابهایش نیازمند هیولاهای عظیمالجثه و خون و خشم است، و این شاید دلیل ماندگاری فیلم پس از نیم قرن بوده است.
