قحطی در غزه؛ نخستین قحطی جهان خارج از آفریقا؛ چگونگی تعیین و نهادهای تأیید‌کننده

«رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی» که یک نهاد جهانی برای پایش گرسنگی است، جمعه 31 مرداد اعلام کرد در غزه قحطی وجود دارد.

این اعلام تقریباً دو سال پس از آغاز یورش نظامی اسرائیل به نوار غزه صورت می‌گیرد؛ عملیاتی که در پاسخ به حمله 7 اکتبر گروه حماس در سال 2023، آغاز شد.

«چگونه بحران گرسنگی ارزیابی می‌شود، چه زمانی وقوع قحطی تعیین می‌گردد، داده‌ها چگونه جمع‌آوری می‌شوند و چه نهادی وقوع قحطی را تأیید می‌کند؟»

«رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی» نهادی مستقل است که با تأمین مالی کشورهای غربی فعالیت می‌کند و به‌طور گسترده به‌عنوان اصلی‌ترین نظام جهانی برای سنجش شدت بحران‌های گرسنگی شناخته می‌شود.

این دیدبان رصد‌کننده برای به صدا درآوردن زنگ خطر جلوگیری از قحطی و گرسنگی گسترده و کمک به سازمان‌ها در واکنش به چنین بحران‌هایی ایجاد شده است.

این رتبه‌بندی توسط 19 سازمان بزرگ بشردوستانه و نهادهای منطقه‌ای نظارت می‌شود و با دولت‌ها برای ارزیابی و تحلیل داده‌ها همکاری می‌کند.

چگونه وقوع قحطی تعیین می‌شود؟

سامانه رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی، وضعیت ناامنی شدید غذایی را بر اساس مقیاسی پنج‌مرحله‌ای ارزیابی می‌کند، که شدیدترین آن، مرحله پنجم است و شامل دو سطح «فاجعه» و «قحطی» می‌شود.

اگر این رتبه‌بندی یا یکی از شرکای آن وقوع قحطی را در دست‌کم یک منطقه رصد کند، کار کمیته‌ای برای بازبینی آغاز می‌شود که توسط حداکثر شش کارشناس هدایت می‌شود.

برای اینکه وقوع قحطی در یک منطقه تأیید شود، دست‌کم 20 درصد از جمعیت آن باید با کمبود شدید غذا مواجه باشند و از هر سه کودک، دو کودک به دلیل سوء‌تغذیه شدید جان خود را از دست دهند، و روزانه دو نفر از هر 10 هزار نفر به دلیل گرسنگی یا ترکیبی از سوءتغذیه و بیماری فوت کنند.

این رتبه‌بندی می‌گوید که به‌طور رسمی قحطی را اعلام نمی‌کند، بلکه تحلیلی به دولت‌ها و دیگر نهادها ارائه می‌دهد تا آن‌ها اقدام لازم را انجام دهند.

این در حالی است که حتی اگر منطقه ما به‌عنوان منطقه قحطی‌زده رتبه‌بندی نشود، این نهاد رصدکننده می‌تواند مشخص کند که خانوارها در آنجا با شرایط قحطی از جمله گرسنگی، فقر شدید و مرگ مواجه هستند.

این رتبه‌بندی با اتکا بر داده‌های برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل متحد، دیگر سازمان‌های امدادی و نهادهای دولتی ارائه می‌شود.
همچنین ترجیح داده می‌شود که میزان سوءتغذیه شدید با اندازه‌گیری وزن و قد کودکان ارزیابی شود. اگر شرایط این امکان را ندهد، از اندازه‌گیری محیط بالای بازوی کودکان استفاده می‌شود.

سوابق چیست؟

این پنجمین بار در طی چهارسال گذشته است که «رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی» وقوع قحطی را تعیین می‌کند و برای اولین بار است که تایید می‌کند قحطی خارج از آفریقا رخ داده است.

پیش‌تر، این رتبه‌بندی اعلام کرده بود که قحطی در مناطقی از صومالی در سال 2011، در جنوب سودان در سال‌های 2017 و 2020، و در سودان در سال 2024 شیوع یافته است.

برخی «رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی» را به دلیل پاسخ‌دهی بسیار کند به بحران‌های انسانی جدی مورد انتقاد قرار داده‌اند. این رتبه‌بندی در غزه با مشکلاتی برای دسترسی به داده‌ها مواجه شد و اسرائیل به نتایج حاصله از آن، اعتراض کرد.

اگرچه رتبه‌بندی قحطی منجر به هیچ واکنش رسمی نمی‌شود، اما می‌تواند توجه جهانی را جلب کند.

«وضع فعلی در غزه چیست؟»

حدود 280 هزار نفر از ساکنان غزه در منطقه شمالی این باریکه زندگی می‌کنند که شامل شهر غزه است و رتبه‌بندی مرحله‌ای یکپارچه امنیت غذایی اعلام کرده است که این شهر در حال حاضر در وضعیت قحطی قرار دارد. سایر ساکنان در دیر البلح در مرکز باریکه غزه و خان یونس در جنوب زندگی می‌کنند و پیش‌بینی شده که تا پایان ماه آینده قحطی این دو منطقه را نیز فرا خواهد گرفت.
این رتبه‌بندی اعلام کرده است تحلیلی که جمعه سی‌ویکم مرداد منتشر شده است تنها شامل ساکنان شهر غزه، دیر البلح و خان یونس می‌شود. این رتبه‌بندی نتوانست استان شمال غزه را به دلیل محدودیت‌های دسترسی و کمبود داده‌ها ارزیابی و رتبه‌بندی کند و جمعیت باقی‌مانده در منطقه رفح در جنوب را مستثنی کرده است.