چین در آستانه شکستن انحصار تراشه‌های پیشرفته است

در یک آزمایشگاه فوق‌امنیتی در شنژن، چین به نقطه‌ای رسیده که غرب سال‌ها تلاش کرده بود پکن به آن نرسد: ساخت نمونه‌ای آزمایشی از دستگاه «لیتوگرافی با نور ماورای بنفشِ بسیار شدید»، که در مرکز تولید پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان است.

به گزارش «رویترز»، این نمونه که اوایل 2025 تکمیل و وارد مرحله آزمایش شده، توانسته نور ماورای بنفشِ لازم را تولید کند، هرچند هنوز به تولید تراشه‌های عملیاتی نرسیده است. همین پیشرفت نشان می‌دهد که چین به استقلال نیمه‌رساناها نزدیک‌تر از برآوردهای پیشین شده است.

این پروژه نتیجه یک ابتکار دولتی 6 ساله و کاملاً محرمانه است که با هدف خودکفایی راهبردی در فناوری تراشه‌ها پیش می‌رود. هدایت شبکه‌ای گسترده از شرکت‌ها و مراکز پژوهشی بر عهده غول الکترونیک چین است و هزاران مهندس در آن مشارکت دارند.

نقش کلیدی در این پروژه را مهندسان بازنشسته و سابقِ یک شرکت هلندیِ سازنده تجهیزات لیتوگرافی ایفا کرده‌اند. آنها با دانش عمیق خود امکان مهندسی معکوس را فراهم کرده‌اند. برای حفظ محرمانگی، برخی با هویت‌های جعلی فعالیت می‌کنند، و دسترسی‌ها به‌شدت محدود است. این پروژه تحت طبقه‌بندی امنیت ملی پکن قرار دارد.

از نظر فنی، چالش اصلی همچنان بازتولید سامانه‌های اپتیکی فوق‌دقیق است که معمولاً توسط تأمین‌کنندگان اروپایی ساخته می‌شود. نمونه چینی از نظر اندازه و پیچیدگی خام‌تر از نسخه‌های غربی است، اما به‌قدر کافی عملیاتی شده تا آزمون‌های کلیدی انجام شود. هدف رسمی تولید تراشه‌های کارا تا 2028 اعلام شده، هرچند برآوردهای واقع‌بینانه‌تر سال 2030 را محتمل‌تر می‌دانند، که هنوز سال‌ها جلوتر از پیش‌بینی‌های قبلی است.

به گفته رویترز، پیشرفت اخیر در بستر «جنگ سرد فناوری» رخ داده است. محدودیت‌های صادراتی آمریکا و متحدانش از سال 2018 دسترسی چین به این تجهیزات را قطع کرد و حتی ماشین‌های قدیمی‌تر را نیز هدف گرفت. با این حال، چین با استفاده از بازارهای دست‌دوم، شبکه‌های واسطه‌ای، و توسعه بومی مسیر خود را گشوده است.

تحلیلگران می‌گویند اگر منبع نور ماورای بنفش به توان، پایداری، و پاکیزگی لازم برسد، این دستاورد یک «پیشرفت معنادار» برای چین خواهد بود. پیامد راهبردی آن نیز روشن است: شکستن انحصار غرب در گلوگاه حیاتی تراشه‌ها و بازترسیم توازن قدرت فناوری در دههٔ پیش‌ رو.