اولین کشوری که در اثر تغییرات اقلیمی غرق می‌شود

تووالو که یک کشور جزیره‌ای کوچک در اقیانوس آرام است، در خط مقدم بحران اقلیمی قرار دارد. این مجمع‌الجزایر که تنها 11 هزار نفر جمعیت دارد، بالاترین نقطه‌اش 4.5 متر از سطح دریا ارتفاع دارد، و طی چهار دهه اخیر سطح آب پیرامون آن دو برابر میانگین جهانی افزایش یافته است. پیش‌بینی می‌شود تا سال 2050 نیمی از فونا‌فوتی، پایتخت این کشور، زیر آب برود، و تا پایان قرن جاری بیش از 90 درصد خاک تووالو غرق شود.

سایمون کوفه، وزیر خارجه وقت تووالو، در سال 2022 در یک سخنرانی نمادین اعلام کرد کشورش به نخستین «کشور دیجیتال» جهان بدل خواهد شد؛ که راهکاری برای حفظ هویت و حاکمیت آن است وقتی که سرزمین فیزیکی از میان برود. این ایده توجه رسانه‌ها و افکار عمومی را جلب کرد، اما پرسش بنیادین بی‌پاسخ ماند: مردم تووالو کجا خواهند رفت؟

زندگی روزمره در فونا‌فوتی تصویری متفاوت از تبلیغات جهانی ارائه می‌دهد. باند فرودگاه پس از غروب به میدان شهر و جایی برای فوتبال و پیک‌نیک خانوادگی تبدیل می‌شود. اما زیرساخت‌ها محدود است: اینترنت ابتدایی، یک فروشگاه بزرگ برای تأمین 70 درصد کالاهای وارداتی، و فشار اقتصادی که بیش از یک‌چهارم جمعیت را گرفتار دیابت کرده است.

در سال 2023، دولت با اصلاح قانون اساسی اعلام کرد «کشور تووالو برای همیشه پابرجا خواهد ماند»، و توافق‌های دوجانبه با کشورهایی چون استرالیا و نیوزیلند به رسمیت شناختن این حاکمیت دائمی را تضمین کرد. در عین حال، برنامه‌هایی برای اعطای ویزای اقلیمی به صدها تووالوئی هر ساله اجرا می‌شود، اما موج متقاضیان بسیار بزرگ‌تر از ظرفیت موجود است.

نگرش مردم دوگانه است. برخی همچون فعالان جوانی که در اجلاس‌های جهانی اقلیم حضور می‌یابند بر ضرورت انتقال پیام «امکان نابودی وطن» تأکید دارند. دیگران مانند صاحبان کسب‌وکار محلی امیدوارند که جزایر به شکل طبیعی تغییر شکل دهند و زمین تازه‌ای پدید آید.

پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که بسیاری از جزایر تووالو طی چند دهه‌ اخیر اندکی بر وسعت خود افزوده‌اند. این امید البته جای واقعیت سخت را نمی‌گیرد: گرمای شدید، کمبود منابع، و فشار اقتصادی ممکن است پیش از غرق شدن، زندگی را در این کشور جزیره‌ای غیرقابل تحمل کند.

تووالو امروز نماد جهانی نبرد کوچک‌ترین کشورها برای بقا در برابر تغییرات اقلیمی است. این کشور از یک‌ سو با شعار «تووالو با خدا» بر ایمان و هویت جمعی خود پافشاری می‌کند، و از سوی دیگر میان آینده‌ای دیجیتال، مهاجرت اجباری، و بازآفرینی سرزمینی در دل اقیانوس سرگردان است. سرنوشت این «ملت در حال غرق شدن» آزمونی بزرگ برای معنای نوین دولت، حاکمیت، و مسئولیت جهانی در عصر بحران اقلیمی خواهد بود.