سه مانع بزرگ ابتکار ترامپ برای پایان جنگ غزه

با تعیین مهلت سه تا چهار روزه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای دریافت پاسخ «حماس» به طرح صلح غزه که روز دوشنبه آن را ارائه کرد، این سئوال مطرح شده که آیا این طرح به اجرا خواهد رسید یا نه. به‌ویژه آنکه این طرح شامل شروط و بندهایی بود که به باور شماری از ناظران، پذیرش آن برای حماس دشوار است. همچنین بتسلئیل اسموتریچ، وزیر راست‌گرای تندرو در ائتلاف نتانیاهو، و ایتمار بن‌گویر، وزیر امنیت داخلی، نیز از این طرح انتقاد کردند.

جدول زمانی برای عقب‌نشینی

نخستین مانع احتمالی این طرح آمریکایی آن است که برای عقب‌نشینی اسرائیل جدول زمانی مشخصی در نظر نگرفته، اما در مقابل بر «غیرنظامی‌سازی غزه» تأکید دارد. موضوعی که حماس پیش‌تر بارها رد کرده بود.

هیو لوات، پژوهشگر برجسته در برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در شورای روابط خارجی اروپا گفت: «اگر این طرح مبنای مذاکرات باشد، احتمال دارد حماس واکنش مثبتی نشان دهد، اما اگر قرار باشد آن را فقط بپذیرد یا رد کند، موضوع مشکل‌ساز خواهد شد، زیرا حماس نمی‌تواند چیزی با این حد از ابهام را بپذیرد».

او افزود: «حماس پیش‌تر با پایان دادن به حاکمیت خود در غزه و ورود به روند تحویل تدریجی سلاح‌های تهاجمی موافقت کرده بود، بنابراین تا حد زیادی آماده پذیرش بسیاری از بندهای این طرح است، اما همچنان نقاط مبهمی وجود دارد که نیازمند شفاف‌سازی است».

ایاد القرا، تحلیلگر سیاسی فلسطینی از غزه نیز معتقد است مسأله خلع سلاح حماس «تصمیمی دشوار برای این گروه یه شمار می‌رود. زیرا سلاح‌های موجود در غزه ابتدایی، محلی و سبک‌اند و نه سلاح‌های سنگین تهاجمی همان‌طور که برخی تصور می‌کنند».

او توضیح داد: «اگر حماس طرح را رد کند، برای جهان به‌عنوان مانع صلح بین‌المللی معرفی خواهد شد، اما اگر آن را در شکل کنونی بپذیرد، به معنای مشروعیت بخشیدن به نابودی و پایان مقاومت خواهد بود».

در همین حال، حسام بدران، عضو دفتر سیاسی حماس، دیروز (سه‌شنبه) تأکید کرد این گروه از همه پیشنهادهای حل بحران استقبال می‌کند، اما نه با دادن هیچ امتیازی که با اصول آن در تضاد باشد.

او گفت: «حق مقاومت در برابر اشغالگری حقی مشروع است و با همه قوانین بین‌المللی همخوانی دارد».

ویدئوی نتانیاهو

دومین مانع به موضع نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو بازمی‌گردد. با وجود حمایت او از طرح صلح ترامپ، به نظر می‌رسد یکی از بندهای اصلی آن با اظهاراتی که او دیروز طی ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، در تضاد باشد. نتانیاهو اعلام کرد ارتش اسرائیل حتی پس از آزادی گروگان‌ها در بیشتر مناطق نوار غزه باقی خواهد ماند. این در حالی است که طرح ترامپ بر عقب‌نشینی تدریجی اسرائیل از غزه تأکید دارد.

در توضیح این تناقض، جایل نتلشیر، استاد علوم سیاسی در دانشگاه عبری قدس، گفت: «نتانیاهو با دو صدا سخن می‌گوید. یکی برای جهان و دیگری برای پایگاه انتخاباتی‌اش در جناح راست اسرائیل».

او افزود: «نتانیاهو روی این حساب باز کرده است که حماس به توافق «نه» بگوید، یا همراه با شروطی «بله» بگوید که اسرائیل آن را رد کرده و سپس از معامله عقب‌نشینی کند».

منتقدان داخلی نتانیاهو در اسرائیل و خانواده‌ گروگان‌ها نیز مدت‌هاست او را متهم می‌کنند که با کارشکنی در مذاکرات غیرمستقیم آتش‌بس، جنگ را طولانی‌تر می‌کند تا از آن برای منافع سیاسی شخصی بهره ببرد.

«راست‌گرایان افراطی اسرائیل»

سومین مانع، موضع راست افراطی در دولت نتانیاهو است. کابینه کنونی او که یکی از راست‌گراترین دولت‌ها در تاریخ اسرائیل به شمار می‌رود، بر حمایت وزرای تندرویی تکیه دارد که پایان جنگ را مگر با شکست کامل حماس قاطعانه رد می‌کنند. روز گذشته بتسلئیل اسموتریچ وزیر دارایی اسرائیل، طرح ترامپ را «شکست دیپلماتیک پرصدایی» خواند.

نتلشیر در این‌باره گفت: «همه آنان امیدوارند که حماس «نه» بگوید تا جنگ علیه غزه ادامه یابد. اگر حماس «بله» بگوید، نتانیاهو دیگر دولتی نخواهد داشت».

او توضیح داد: «از دیدگاه راست‌گرایان اسرائیل، کاری که نتانیاهو کرده، تفاوتی با امضای طرح راه‌حل دو کشوری ندارد. بنابراین او از منظر جناح راست اسرائیل در وضعیتی بسیار دشوار قرار دارد».

وزرای راست‌گرا در ائتلاف نتانیاهو به شدت با ایده تشکیل کشور فلسطینی مخالفند. موضوعی که طرح آمریکا آن را باز گذاشته اما به‌طور قطعی تعیین نکرده است.

طرح ترامپ که کاخ سفید دوشنبه گذشته بندهای بیست‌گانه آن را منتشر کرد، شامل استقرار «نیروی بین‌المللی موقت برای ثبات»، ایجاد «شورای صلح» به‌عنوان یک مرجع انتقالی به ریاست خود ترامپ و با عضویت تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، و همچنین مشارکت تدریجی تشکیلات خودگردان فلسطین در اداره غزه است.

گفتنی است که در بند 19 طرح ترامپ آمده است: «با پیشرفت توسعه مجدد غزه و با اجرای برنامه اصلاحات تشکیلات خودگردان فلسطین، ممکن است شرایط برای مسیری به سوی حق تعیین سرنوشت و تشکیل کشور فلسطین، که ما آن را به عنوان آرمان مردم فلسطین می‌شناسیم، فراهم شود». با این حال، نتانیاهو تصریح کرد اجازه نخواهد داد تشکیلات خودگردان فلسطین که امور فلسطینیان کرانه باختری را اداره می‌کند، نقشی در غزه داشته باشد.

ترامپ نیز تأکید کرد که نتانیاهو در دیدار با او به شدت با تشکیل هرگونه کشور فلسطینی مخالفت کرده است.