سقوط اسد؛ زنگ خطری برای کشورهای آفریقایی وابسته به روسیه

با سقوط نظام بشار اسد، سوالات بسیاری در خصوص آینده روابط روسیه با کشورهای آفریقایی مطرح شده است. این روابط که با حمایت از کودتاهای نظامی و کاهش نفوذ فرانسه در غرب و مرکز آفریقا شکل گرفته، ممکن است با از دست رفتن متحدی مانند اسد، دچار تغییراتی بنیادین شود. تحلیل‌گران معتقدند این تحولات می‌تواند کشورهای ساحل آفریقا را که به شدت به کمک‌های نظامی روسیه وابسته هستند، وادار به بازنگری در سیاست‌های خود کند.

نگرانی رهبران آفریقایی از پیامدهای سقوط اسد

بسیاری از ناظران بر این باورند که سقوط رژیم اسد، که دهه‌ها با قدرت و سرکوب توانست بر سوریه حکومت کند و متحدی مهم برای روسیه بود، موجب نگرانی رهبران آفریقایی شده است. این نگرانی‌ها ناشی از تردید در توانایی روسیه برای حمایت از این کشورها در زمان بحران‌های سیاسی و نظامی است. به ویژه آنکه بسیاری از این رژیم‌ها، ثبات داخلی نداشته، از به رسمیت شناختن بین‌المللی برخوردار نیستند و همچنان با مشکلاتی چون خشونت، تروریسم و مخالفت‌ گروه‌های قبیله‌ای روبه‌رو هستند.

برخی بر این باورند که کشورهای آفریقایی، اگر از تجربه سوریه عبرت بگیرند و وابستگی خود به روسیه را در زمینه‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی کاهش دهند، می‌توانند از سرنوشت مشابه جلوگیری کنند. اما گروهی دیگر معتقدند که این کشورها به دلیل وابستگی عمیق به حمایت‌های روسیه، به تنهایی قادر به ادامه مسیر نیستند و همچنان به پشتیبانی مسکو نیاز خواهند داشت.

آفریقا و چالش‌های نظامی پس از سقوط اسد

یکی از پیامدهای مستقیم سقوط نظام بشار اسد برای آفریقا، احتمال از دست رفتن پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه است. این پایگاه‌ها که در طرطوس، لاذقیه و برخی نقاط ناشناخته دیگر واقع شده‌اند، نقش کلیدی در ارائه خدمات تدارکاتی به نیروهای نظامی روسیه در آفریقا ایفا می‌کنند. از دست رفتن این پایگاه‌ها، عملیات نظامی روسیه در کشورهای غرب و مرکز آفریقا از جمله لیبی، مالی، نیجر، بورکینافاسو و جمهوری آفریقای مرکزی را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد.

این پایگاه‌ها به عنوان مراکز سوخت‌گیری و توقف برای هواپیماهای نظامی روسیه عمل می‌کنند و در حمل‌ونقل تجهیزات و نیروها به مناطق بحران‌زده آفریقا نقش حیاتی دارند. کاهش توانایی روسیه در ارائه این خدمات، می‌تواند حمایت نظامی این کشور از متحدان آفریقایی خود را به خطر بیندازد.

یحیی آداما، پژوهشگر سنگالی، در گفت‌وگو با «العربیه‌» تأکید کرد که سقوط نظام اسد می‌تواند موجی از پیامدها را در مدیترانه و آفریقا، به ویژه در غرب این قاره، ایجاد کند. او گفت: «بدون پایگاه‌های سوریه، روسیه هزینه‌های زیادی را متحمل خواهد شد و ممکن است نقش خود را در خاورمیانه و نفوذ راهبردی قوی خود در آفریقا از دست دهد.»

او اضافه کرد:‌ «یگان آفریقا، یا همان گروه واگنر سابق، به شدت به نیروهای نظامی مستقر در سوریه وابسته است و از دست رفتن این پایگاه‌ها تهدیدی جدی برای این حمایت محسوب می‌شود. این مسئله بسیاری از کشورها را مجبور به بازنگری در روابط خود با روسیه خواهد کرد.»

تصویر روسیه در آفریقا

این پژوهشگر معتقد است که تأثیر شکست روسیه در حفظ متحد خود تنها به از دست دادن پایگاه‌های نظامی محدود نمی‌شود. بلکه این شکست بر تصویر روسیه در آفریقا نیز تأثیر می‌گذارد. روسیه که به‌عنوان نجات‌دهنده، حامی و قدرتی که می‌تواند بحران‌ کشورهای آفریقایی را حل کند، شناخته می‌شد، اکنون با ضعف نظامی چشمگیری مواجه شده است. این ضعف ناشی از جنگ با اوکراین است و باعث شده که سوالاتی درباره توانایی مسکو برای ادامه مأموریت‌های خود در آفریقا مطرح شود.