کشته یا شهید؛ اصطلاح حرفه‌ای روزنامه‌نگاری‌ چیست؟

ممدوح المهینی
ممدوح المهینی
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
7 دقيقه (Reading time)

متخصصان رسانه دائماً در مورد اصطلاحات صحیح برای رویدادها و موقعیت‌هایی که با آن مواجه می‌شوند بحث می‌کنند.

دلیل آن ساده است؛ هر اصطلاح دارای معانی خاصی است که بر خواننده، بیننده یا شنونده تأثیر می‌گذارد. اما بحث بر سر «کشته یا شهید» از همه آسان‌تر است، و با این حال این بحثی است که بیشتر مردم منطقه ما بر سر آن خشمگین می‌شوند، اما در رسانه‌های دیگر کشورها به ندرت درباره آن بحث می‌شود.

در روزنامه‌نگاری، نقش ما این است که بدون هیچ گونه افزوده مذهبی، سیاسی و عقیدتی، توصیف دقیقی از وضعیت ارائه دهیم. به همین دلیل است که وقتی فردی کشته می شود، حادثه را «قتل» و قربانی را «کشته» توصیف می‌کنیم.

این توصیف روشن و دقیقی است، اما اعتراض از سوی کسانی است که می‌گویند چرا صفت «شهید» به کار برده نمی‌شود؟

اینجا دیگر نقش رسانه‌ها تمام می‌شود و نقش روحانی دینی آغاز می‌شود که مقتول را شهید می‌داند یا نه، و این نقش ما خبرنگاران نیست. اگر این کار را انجام دهیم نقشی غیر از نقش خود بازی کرده‌ایم و این اشتباه است.

مقتول ممکن است به معنای دینی در واقع شهید باشد، اما این چیزی است که وعاظ یا فقها باید اعلام کنند نه خبرنگاران. اگر به فرض بگوییم که او شهید است، آیا واقعاً شهید به شمار می‌رود؟ موضوع فقط با خداوند متعال است. البته خانواده داغدار مقتول حق دارند فرزند مقتول خود را شهید ببینند و همچنین کشوری که سربازی را که در جبهه جنگ کشته می‌شود شهید بداند، اما نقش رسانه‌ها پایبندی به توصیف حادثه همانطور که در واقعیت اتفاق افتاده است و بقیه توصیفات را به دیگران واگذار کنند. اگر برعکس عمل کنند قطب‌نما را از دست می‌دهند و وارد فضاهایی می‌شوند که تخصص را ندارند.

دوما اینکه وصف کشته شدن به هیچ وجه به معنای توهین نیست، بلکه تخصص کاری ما مستلزم استفاده از این اصلاح است. درست همانطور که پزشک به مراجعه کننده می‌گوید «بیمار». آیا این به معنی توهین است؟ البته که نه، اما پزشک وضعیت سلامتی فرد را توصیف می‌کند.

کسانی هم می‌گویند چرا اصطلاح مرگ را به کار نمی‌برید تا از این مشکل رها شوید؟ اما مرگ یعنی مرگ طبیعی و وقتی به مقتول می‌گویم مرده یعنی اطلاعات نادرست به بیننده منتقل می‌کنم. کار اصلی ما تعهد به ارائه اطلاعات دقیق و شفاف‌سازی است نه تحریف وقایع. کسانی دیگر هم از اصطلاح «عروج» به معنای صعود به بهشت ​​استفاده می‌کنند که این نیز توصیفی مبهم و دارای مفاهیم مذهبی است که در حیطه روزنامه‌نگاری نیست.

سوما، وصف «مرده» در معنای خود هیچ بار جرمی ندارد، زیرا صرفاً توصیف آنچه اتفاق افتاده است. نیازی هم به یادآوری آیات قرآن یا احادیث نبوی در مورد قتل، حتی از پیامبر اکرم نیست، زیرا امری طبیعی است و جای تأمل ندارد، و عملاً به هیچ وجه موجب آزار و اذیت نمی‌شود.

مشکل ایجاد شده اینجا اصطلاح مملو از معانی منفی است که به حیثیت مرده لطمه می‌زند، تا جایی که معنای اصلی آن فراموش شده و باعث ایجاد عصبانیت و حساسیت‌های بی‌مورد می‌شود. علاوه بر این، بسیاری از رسانه‌ها به دلایل سیاسی و عقیدتی شروع به استفاده از اصطلاح شهادت کرده‌اند، تا اینکه مردم به آن عادت کردند و اصطلاح «قتل» را ناپاک کرده‌اند و آن را به دلایلی مذهبی، نژادی یا ملی باعث تحقیر مقتول می‌دانند.

این ما را به نکته چهارم می رساند که همانا استفاده رسانه‌ها از اصطلاح شهید است که آنها را با مشکل حرفه‌ای مواجه می‌کند، زیرا آنها از استانداردهای روزنامه‌نگاری دور می‌کند. برخی از آنها به دلایل غیرمرتبط با حرفه روزنامه‌نگاری این اصطلاح را به کار می‌برند. اما اگر این منطق را به کار بگیریم و فرض کنیم که بین «فتح» و «حماس» درگیری ایحاد شده (و قبلاً هم اتفاق افتاده)، چه کسی از میان آنها شهید به شما می‌رود؟!

درست این است که بگوییم همه آنها کشته شدند و هر دو طرف حق دارند که کشته‌شدگلن خود را «شهید» خطاب کنند! همین موضوع را می‌توان در مورد جنگ میان ارتش سودان و پشتیبانی سریع به کار برد. در مورد قربانیان هر دو طرف چه می توان گفت؟

برای بار دیگر، توصیف صحیح "کشته" است و خانواده‌های آنها حق دارند آنها را به هر اسمی که‌صلاح می‌دانند خطاب کنند و هیچ ایرادی بر آن نیست. در لیبی، یمن و جاهای دیگر هم همین اتفاق می‌افتد.

اگر از اصطلاح «شهید» استفاده شود، باید در همه جنگ‌ها، دعواها و درگیری‌ها به کار برده شود، نه یک فرآیند گزینشی باشد. برخی رسانه‌ها که قربانیان نیروهای اسرائیلی را «شهید» می‌خوانند، وقتی درباره قربانیان شبه‌نظامیان در سوریه، عراق، حزب‌الله یا القاعده خبر منتشر می‌کنند، از اصطلاح «کشته» استفاده می‌کنند، حتی اگر همه قربانیان غیرنظامیان بی‌گناه باشند و به ناحق و به طوری وحشتناک و وحشیانه کشته شده باشند.

پس قتل یا کشته شدن یک توصیف است و نه قضاوت اخلاقی در مورد مقتول و نه تبرئه قاتل. برخی از خبرنگاران این کشته‌شدگان بی‌گناه را شهید می‌بینند و برای سرنوشت آنها حسرت می‌خورند، اما اگر کلاه خبرنگاری بر سر بگذارند، کار خود را انجام می‌دهند.

خبرنگاران بر اساس استانداردهای خاص خود مانند پزشکی که قبل از ورود به اتاق عمل احساسات خود را نادیده می‌گیرد، کار خود را انجام می‌دهد. این امری بدیهی است و نیازی به توضیح ندارد، اما متأسفانه خشم برخی افراد را برمی‌انگیزد و این هم نیز قابل درک است زیرا در مواردی احساسات به جوش می‌آید. همچنین قابل درک است که بشتگان قربانیان به دنبال مکانی برای عزیزان خود در بهشت ​​هستند تا احساس آرامش کنند، و برخی به دنبال یافتن قربانی هستند تا خشم خود را بر روی آن خالی کنند و متاسفانه کسی را، به جز ما، اصحاب رسانه، نمی‌بینند.

روزنامه‌نگاران قصد توهین، تحقیر و توهین ندارند، اما در نهایت کار خود را بر اساس سنت‌ها و اصولی که آموخته‌اند انجام می‌دهند.

به دست آوردن اطلاعات دقیق و توضیحات صحیح به نفع همه است و زیر پا گذاشتن این شرایط مضر است، زیرا جامعه در میان سیل اخبار جعلی، به منابع موثق اطلاعات دقیق نیاز دارد. این همان چیزی است که روزنامه‌نگاران به آن متعهد هستند، پس بگذارید کارشان را همانطور که باید و شاید انجام دهند.

منبع: «الشرق الاوسط»

ترجمه العربیه فارسی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید