آیا ابتکارعمل سعودی برای متوقف‌کردن جنگ اوکراین به نتیجه می‌رسد؟

ولید فارس
ولید فارس
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
8 دقيقه (Reading time)

«ایندیپندنت عربی» گزارش داد که سعودی طی ماه آگوست جاری میزبان مذاکرات صلح اوکراین با حضور طرف‌های متعدد جهانی خواهد بود. این یک خبر دیپلماتیک مهم درباره توقف جنگ میان روسیه و اوکراین است و نشانگر نقش جدید سعودی به عنوان مرجعیتی دیپلماتیک در صحنه بین‌المللی است.

بنا به گفته منابع خبری، مذاکرات مذکور در جده با حضور گسترده قدرت‌های جهانی و طرف‌های درگیر برگزار می‌شود و ریاض در مهمترین جنگ قرن حاضر به عنوان میانجی و تسهیل‌کننده گفت‌وگوها در این مذاکرات ایفای نقش می‌کند.

سعودی یکی از مهمترین نشست‌ها با هدف مدیریت صلح جهانی و با حضور قدرت‌های بین‌المللی را میزبانی خواهد کرد. این اقدام برای بسیاری از رسانه‌های بزرگ و طرف‌های سیاسی غیر منتظره بود به‌ویژه آن که چنین رخدادی پس از تلاش گروه‌های فشار در آمریکا برای تخریب رویکردهای اصلاح طلبانه رهبران سعودی انجام می‌شود.

با این حال، تخریب رهبری سعودی نتایج وارونه‌ای در پی داشت و ریاض به قدرتی معنوی تبدیل شد که آمریکا و دیگر ابرقدرت‌های جهانی برای حل‌وفصل بحران‌ها به رهبری آن نیاز پیدا کردند.

آیا این طرف‌ها شاهد تحولات در سعودی نبودند؟ بدون شک آنها ناظر این روند تغییرات بودند. اما تنها شمار اندکی رویکرد نوین دیپلماتیک سعودی مبتنی بر فروش منابع انرژی و تبدیل همزمان آن به نقدینگی، تقویت جایگاه معنوی و رشد اقتصادی را درک کردند.

برگزاری کنفرانسی بین‌المللی برای توقف جنگ اوکراین در پرتو چنین رویکرد جدیدی قابل تصور بود و من از مدت‌ها پیش چنین اقدامی از سوی ریاض را پیش‌بینی می‌کردم.

این قلم در ماه می گذشته طی نوشتاری در «ایندیپندنت عربی» ابتکارعملی پیرامون پایان جنگ اوکراین مطرح کرد که به قرار زیر بود:

«یکی از گزینه‌های قابل طرح درباره توقف جنگ در اوکراین، طراحی یک چارچوب قابل قبول دیپلماتیک با حضور طرف‌های بین‌المللی مرتبط با دو طرف منازعه است. پس از بحث و توافق بر سر این چهارچوب، می‌توان آن را در شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح کرد و برخی کشورها از جمله سعودی به عنوان نماینده جهان اسلام نیز در این روند مشارکت داشته باشند. آیا چنین ابتکارعملی موفق می‌شود؟ هیچ کس نمی‌تواند موفقیت آن را تضمین کند، اما پرسش مهمتر آن است که آیا بدون اقدام به چنین ابتکارعمل‌هایی، صلحی برقرار خواهد شد؟»

برای من کاملا آشکار بود که مشاوران عالی شاهزاده محمد بن سلمان، ولی‌عهد سعودی چنین فرصت بزرگ تاریخی را از دست نخواهند داد. پس از آن جهان شاهد ابتکارعمل سعودی شد اما پرسش‌های متعددی نیز مطرح شده است: آیا طرف‌های مرتبط با این جنگ از ابتکارعمل مذکور پشتیبانی خواهند کرد؟ آیا مذاکرات به نتیجه خواهد رسید؟ نقش سعودی در این مذاکرات چه خواهد بود؟ آیا سعودی در جریان این مذاکرات رقبایی خواهد داشت؟ نقش ایالات متحده چه خواهد بود؟ پرسش‌هایی که طی ماه‌های آینده پاسخ آنها مشخص خواهد شد.

همان گونه که پیشتر در مقالاتی نوشته بودم، رهبری سعودی کوشید رویکردهای سیاست خارجی آمریکا پس از دوران ترامپ به‌ویژه خارج‌کردن حوثی‌ها از فهرست تروریسم در سال 2021 را مورد بررسی قرار دهد. پس از آن ریاض و تمام جهان شاهد خروج آمریکا از افغانستان و تسلیم این کشور به «طالبان» بود که گویای رویکرد دوری از متحدان بر اساس اقدامات بدون برنامه دولت بایدن بوده است.

ایالات متحده سپس به مذاکرات احیای برجام اقدام کرد و همزمان بر ائتلاف عربی جهت عدم حمایت از دولت قانونی یمن برای آزادسازی یمن شمالی از حوثی‌ها فشار وارد کرد.

این اقدامات نشان داد که دولت جدید آمریکا تحت رهبری بایدن-اوباما از توافقات کنفرانس ریاض شانه خالی کرده است و بایدن در راستای دوری هر چه بیشتر از سعودی، حتی دولت این کشور را «دولتی منزوی» توصیف کرده بود. نتیجه آن که لابی توافق هسته‌ای توانست بر سیاست خارجی آمریکا تاثیر بگذارد و کاخ سفید را از کشورهای میانه‌رو عرب دور کند. کشورهای منطقه این رویکرد را متوجه شدند و ریاض نیز خود را برای شرایط جدید حاصل از این رویکرد آماده کرد.

در این شرایط جدید، جنگ اوکراین آغاز و جهان غافلگیر شد و شورای امنیت نیز تاثیر خود را از دست داد. در پرتو این جنگ، معادلات اقتصادی و مالی بین‌المللی تغییر کرد و بحران انرژی اروپا را فرا گرفت. در چنین وضعیتی، بایدن با هدف جلب حمایت نفتی و گازی و جلب پشتیبانی رهبری سعودی و کشورهای عربی و خلیجی به جده سفر کرد اما به زودی فهمید که شرایط متحدان عرب مانند گذشته نیست.

معادلات جهانی پس از جنگ اوکراین تغییر کرد و «محور آسیا» و دنباله‌های آن در آفریقا و آمریکای لاتین، غرب را به چالش گرفت. از سویی، محور دیگری با رهبری معنوی سعودی شکل گرفت که کشورهای عربی میانه‌رو با رویکرد «ایجاد رابطه متوازن با همه» را شامل می‌شد.

لابی ایران در آمریکا گمان کرد که کشورهای عربی توانایی تغییر رویکردهای دیپلماتیک سنتی خود را ندارند. اما ریاض با بهره‌برداری از شرایط جدید بین‌المللی راهبرد جدید سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی و مصالح ائتلاف عربی همچنین «گشایش روابط با همه» برنامه‌ریزی و اجرا کرد. طبق این رویکرد، سعودی به روابط عادی خود با روسیه ادامه داد، روابط اقتصادی با چین را تقویت کرد و برنامه‌های توسعه‌ای متنوعی را در داخل کشور به اجرا گذاشت.

به‌رغم درخواست‌های مکرر آمریکا، سعودی و متحدانش وارد رویارویی با روسیه نشدند و خود را به عنوان میانجی در جنگ اوکراین نشان دادند، به طوری که همه طرف‌ها نقش جدید ریاض را پذیرا شدند. بدین ترتیب، ابرقدرت‌ها خواستار نقش‌آفرینی ائتلاف عربی به عنوان یک نیروی معتدل برای پایان دادن به جنگ خطرناک اوکراین شدند.

میانجی قابل اعتماد

پس از برقراری مجدد روابط میان سعودی و ایران با وساطت چین، توانایی سعودی در منطقه بیشتر شد و ریاض بدون کوتاهی از منافع ملی، امنیت منطقه‌ای و توافقات ابراهیم، به یک میانجی‌گر قابل اعتماد برای وساطت میان روسیه و ناتو جهت توقف جنگ اوکراین تبدیل شد.

رهبری سعودی توانست روابط متوازنی با مسکو و کی‌یف برقرار کند و سطح تنش با ایران را نیز کاهش دهد. همزمان، قراردادهای عظیم اقتصادی با شرکت‌های بزرگ آمریکایی و پنتاگون امضا و هجمه‌های لابی ایران در آمریکا را هم خنثی کرد.

احتمال موفقیت مذاکرات

هیچ کس نمی‌تواند موفقیت مذاکرات جده برای پایان‌دادن به جنگ در اوکراین را تضمین کند چرا که منافع متضاد، فشار متحدان، ایدئولوژی‌های متخاصم، منافع شرکت‌های تولید سلاح و احساسات ملی همه اینها در روند و چگونگی مذاکرات نفش ایفا می‌کنند.

شاید بتوان این مذاکرات را به‌دلیل جلوگیری آن از وقوع فاجعه‌ای جهانی، مهمترین مذاکره میان طرف‌های درگیر در قرن 21 به‌شمار آورد.

بدین ترتیب، رهبری سعودی برابر یک چالش و آزمون بزرگی قرار دارد زیرا ریاض توانست اعتماد روسیه، چین، اوکراین و اتحادیه اروپا را جلب کند و مهمتر از آن، آمریکا را وادار به پذیرش نقش استراتژیک خود در سطح بین‌الملل نماید. ریاض هم اکنون روابط و توافق‌های بسیاری با دو طرف‌ منازعه کنونی دارد که می‌تواند از این پتانسیل برای میانجی‌گری و حل جنگ خونین اوکراین بهره‌برداری کند.

چالش و مسئولیت تاریخی بزرگی برابر سعودی قرار دارد با این حال نباید فراموش کرد که برای ایفای چنین نقش بزرگی به همکاری دیگر کشورها هم نیاز است.

رهبری سعودی مبتکرانه به ایجاد چارچوب لازم جهت حل‌و‌فصل یکی از بزرگترین منازعات جهانی اقدام کرد، اقدامی که دست‌کم تاکنون هم‌نظیر آن ایجاد نشده است. ریاض به درستی مسیر شکوفایی جهانی خود را یافت و دیر یا زود تاریخ بر آن گواهی خواهد داد.

منبع: ایندیپندنت عربی

ترجمه: العربیه فارسی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید