ابعاد اعتراض ایران به روسیه و چین درباره حاکمیت جزایر سه‌گانه

 تونی فرانسیس
تونی فرانسیس
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
9 دقيقه (Reading time)

دولت ایران طی هفته گذشته به بیانیه روسیه و کشورهای شورای همکاری خلیج که در پایان نشست گفت‌وگوی راهبردی بین دو طرف در مسکو صادر شد اعتراض کرد. همزمان به شدت علیه کویت که خواستار مذاکره برای تعیین مرزهای مشترک دریایی شد، حملات لفظی کرد.در هر دو مورد هم از اصل «مذاکره» امتناع کرد.

تهران هم درخواست کویت برای مذاکره درباره تعیین مرزهای آبی را رد کرد و هم به تاکید کشورهای شورای همکاری خلیج در بیانیه مشترک با روسیه درباره حمایت از امارات متحده عربی که خواستار مذاکره یا توسل به دیوان بین‌المللی دادگستری برای حل اختلاف بر سر مالکیت سه جزایر تنب بزرگ، کوچک و ابوموسی که ایران در سال 1971 آنها را اشغال کرد، اعتراض کرد.

مقام‌های ایران بلافاصله به بیانیه مسکو واکنش نشان دادند و سخنان سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه و همتایان او در شورای همکاری خلیج که بر ضرورت یافتن راه حلی «مسالمت آمیز» و «مذاکرات دوجانبه یا توسل به دادگاه بین المللی» برای حل اختلاف برسر جزایر سه‌گانه مورد خوشایند تهران قرار نگرفت و مذاکره یا رجوع به نهادهای بین‌المللی را به کلی رد کرد.
ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت خارجه ایران بلافاصله گفت: «جزایر سه گانه برای همیشه ایرانی هستند.» علی اکبر ولایتی، مشاور علی خامنه‌ای رهبر ایران نیز روس‌ها را «ساده لوح» توصیف کرد و در یادداشتی با تاکید بر حق حاکمیت ایران بر جزایر ابوموسی‌، تنب بزرگ و تنب کوچک، حمایت روسیه از موضع کشورهای شورای همکاری خلیج را ناشی از «سادگی» آنها دانست.
هم‌زمان وزارت امور خارجه ایران «الکسی دیدوف» سفیر روسیه در تهران را احضار کرد تا اعتراض شدید خود را به وی اعلام کند، کاری که در نیمه دوم سال گذشته با سفیر چین در اعتراض به بیانیه مشابه در باره جزایر سه گانه امارات در نشست شورای همکاری خلیج و چین که در ریاض برگزار شد، انجام داد.

در آن زمان وزارت امور خارجه ایران، یک روز پس از خروج «شی جین پینگ»، رئیس جمهوری چین از سعودی، سفیر چین را احضار کرد و اعتراض خود به آنچه در بیانیه مذکور و اظهارات آقای «شی جین پینگ» مبنی بر اینکه اختلاف ایران و امارات بایستی از طریق مذاکره حل و فصل شود، را اعلام کرد.
چین با ایران معاهده همکاری راهبردی و قراردادهای کلان اقتصادی 25 ساله دارد. با این حال رسانه‌های رسمی و نیمه رسمی ایران علیه متحدان سنتی و «تاریخی» خود یعنی مسکو و پکن تاختند.
تحلیلگران نزدیک به دولت به رغم همکاری نزدیک تهران و مسکو در سوریه و سپس در اوکراین تحت عنوان رویارویی با آمریکا و غرب، از مواضع مسکو پس از صدور بیانیه مربوط به جزایر سه گانه و همکاری این کشور با کشورهای عربی شورای همکاری خلیج به شدت انتقاد کردند تا جایی که «اصلاح طلبان» که از گرایش سران اصولگرایان به چین و روسیه انتقاد کرده و اصولگرایان از «دستاوردهای» دولت ابراهیم رئیسی سیاست داخلی و خارجی دفاع کردند.
عبدالرضا فرجی راد، کارشناس مسائل ایران، در روزنامه اصلاح طلب «آرمان ملی» نوشت چین و روسیه با کشورهای عربی شورای همکاری خلیج علیه منافع تهران بیانیه‌های صادر کردند هرچند این رفتار از این دو کشور بسیار بعید بود.
در روزنامه جمهوری اسلامی نیز تاکید شده است که تلاش قدرت‌های خارجی همواره بر کسب منافع خود متمرکز است، حتی اگر به بهای استقلال و تمامیت ارضی طرف دیگری هم باشد و موضع اخیر چین و روسیه در راستای دستیابی به منافع خود، به قیمت تمامیت ارضی ایران اتخاذ شده است.
یک تحلیگر ایرانی دیگر، بیانیه مشترک روسیه و شورای همکاری خلیج را «خیانت جدیدی» از سوی مسکو دانست . صابر گل عنبری نوشت: «روسیه مانند چین در مناقشات منطقه‌ای طرف ضدایرانی را می‌گیرد و این بازتاب این واقعیت است که روسیه برگزاری چنین نشستی با متحدان عرب هم‌پیمان آمریکا را در زمان کنونی مفید می‌داند».
چینی‌ها و بعد از آن روس‌ها با مدارا با این مواضع «انفعالی» تهران رفتار کردند و در رابطه با اعتراضات گسترده داخلی علیه حکومت ایران با تاکید بر احترام به حاکمیت ملی و یکپارچگی ایران توانستند رژیم جمهوری اسلامی را از خود راضی کنند.
این موضع مسکو و پکن با مواضع سایر کشورهای بزرگ و قوانین بین‌المللی درباره اختلاف ایران و امارات بر سر جزایر سه گانه مطابقت دارد.
امارات از ابتدای بحران، یعنی بیش از نیم قرن پیش خواستار اجرای تفاهمات صورت گرفته با شاه ایران در خصوص حاکمیت بر جزیره ابوموسی بود.
رژیم سابق ایران پس از تفاهماتی که صورت گرفت، جزیره ابوموسی و دو جزیره تنب بزرگ و تنب کوچک که مجموعا دروازه خلیج به سوی تنگه هرمز را تشکیل می‌دهند را با نیروی نظامی اشغال کرد. دولت وقت ایران از فرصت خروج بریتانیا پس از جنگ جهانی دوم از منطقه استفاده کرده و قبل از اعلام تأسیس دولت امارات متحده عربی، جزایر سه گانه را اشغال کرد سپس رهبران رژیم اسلامی که به نام دین و انقلاب جانشین رژیم شاهنشاهی شدند، برای تحقق جاه طلبی‌ها و رویای تاسیس امپراطوری اسلامی خود با استفاده از گفتمان فرقه گرایی نه تنها به اشغال این جزایر سه گانه اماراتی ادامه دادند بلکه هر چند گاهی از نظام شاه نیز انتقاد می‌کنند که چرا از مطالبه حاکمیت ایران بر بحرین شانه خالی کرد.
علی اکبر ولایتی مشاور خامنه‌ای در امور بین‌المللی چند وقت پیش با نوشتن مقاله‌ای در خبرگزاری تسنیم از سیاست شاه در رابطه با مسئله بحرین انتقاد کرد.
اصل موضع ایران در قبال جزایر و مرزهای مورد اختلاف با کشورهای عربی علیرغم اظهارات مثبت و لحن آرام مسئولان جمهوری اسلامی مبنی بر احترام متقابل و حسن همجواری با همسایگان و برادران دینی، اما همواره از هر گونه مذاکره درباره اختلاف بر مالکیت جزایر سه گانه امتناع کرده است.
آخرین نمونه از این نوع سیاست واکنش تهران به دعوت کویت برای مذاکره به منظور تثبیت وتعیین مرزهای دریایی در آب‌های خلیج به منظور حفظ حقوق طرفین کویت- سعودی در منابع طبیعی میدان نفتی «الدره» که ایران آن را «آرش» می نامد، بود.
ایران به مالکیت کویت بر همه میدان الدره به شدت مخالفت کرد و با لحنی خشن پاسخ داد. این موضع باعث شد که ریاض بدون در نظر گرفتن فضای جدید در روابط دوجانبه با تهران از موضع کویت حمایت کند. ریاض اعلام کرد که مالکیت این میدان گازی را متعلق به کویت و پادشاهی عربی سعودی است.
در همین رابطه خبرگزاری تسنیم که از رسانه‌های نزدیک به بدنه قدرت در ایران است، تحلیلی در این زمینه منتشر کرده است که در پایان با نتیجه گیری قابل توجهی نوشته است: «به نظر می رسد کویت و سعودی از توافق پکن سوء تعبیر کرده‌اند که احتمالا ایران با سکوت و ملایمت نسبت به میدان نفتی «آرش» واکنش نشان دهد.»
رژیم ایران به رغم فضای جدید منطقه‌ای اما هنوز بر رویکرد توسعه‌طلبانه در تمام منطقه دریای خلیج از شمال تا جنوب اصرار می‌ورزد.
این رویکرد مبتنی بر عدم مذاکره یا ارجاع پرونده‌های اختلاف برانگیز بر سر سرزمین‌های مورد مناقشه به نهادهای بین المللی، معمولا با تکرار گفتمان مفهوم حاکمیت و تمامیت ارضی ایران و امتناع از هر گونه گفت‌وگو با طرف‌های عربی ادامه دارد.
البته این رویکرد با موضع متحد جامعه جهانی مبنی بر لزوم جستجوی راه حل مسالمت‌آمیز در تایید موضع امارات و کشورهای عربی که خواستار حل و فصل اختلاف با مذاکره یا ارجاع به محافل و نهادهای بین المللی هستند، در تناقض شدید است.
موضع ایران در قبال دو متحد مهم خود در مرحله کنونی یعنی مسکو و پکن و همچنین سایر طرف‌های بین المللی نیز متناقض است. اگر چه برای جمهوری اسلامی اتخاذ اینگونه مواضع تازگی ندارد.
موضع ایران نسبت به مالکیت امارات بر جزایر سه گانه حتی با متحد سنتی خود یعنی رژیم اسد در سوریه نیز در تناقض است. ایران در سال 1992 در بحبوحه جنگ آزادسازی کویت از اشغال ارتش عراق، ابتکار عملی که فاروق الشرع مطرح کرده بود را رد کرد.
الشرع پیشنهاد مذاکره مستقیم میان امارات و ایران را داده بود که در صورت عدم توافق، پرونده به نهادهای بین المللی برود اما این طرح با موافقت امارات و مخالفت شدید ایران مواجه شد.
در آن زمان تهران تایمز نوشت، «ایران میانجیگری سوریه را رد کرد زیرا سوریه یک میانجی بی‌طرف نیست بلکه در نهایت از اجماع کشورهای عربی درباره جزایر سه گانه حمایت می کند».
در پایان می‌توان نتیجه گرفت که رژیم کنونی ایران هیچگونه رویکرد یا رفتاری که بیانگر علاقمندی به همکاری در حل مشکلات منطقه خلیج باشد، از خود نشان نمی‌دهد، بلکه منطق سلطه بر منطقه حتی اگر به تنش‌ یا درگیری جدید در منطقه‌ای منجر شود ادامه می‌دهد.
ظاهراً رژیم جمهوری اسلامی خواهان چنین تنش و درگیری است تا در محاسبات جنگ قدرت با مخالفان داخلی خود بتواند جایگاه تندروترین جریان را در ایران حکومت امنیتی – مذهبی، تثبیت کند.

منبع: ایندیپندنت عربی
ترجمه: العربیه فارسی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید