تولد یک جنبش و مخاطرات آن

عقیل دغاقله
عقیل دغاقله
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
5 دقيقه (Reading time)

جنبشی که در ایران متولد شده در مرحله کنونی منعطف تر و سیال‌تر از چیزی است که بشود تصور کرد. این جنبش هنوز مراحل اولیه خود -سازماندهی، رهبری و گفتمان سازی- را طی می‌کند . در برلین هم نشانه‌های تولد گفتمان جدید و پیشروانه‌ای را می‌توان دید و هم نشانه جریاناتی که می‌توانند به تدریج در داخل کشور موثر ظاهر شوند و اعتماد بدنه اجتماعی را کسب کنند.

آنچه بر توان این جنبش می‌افزاید این است که در مقابل این جنبش آلترناتیوی وجود ندارد. هر آنچه مانده است یا نصحیت گویانی هستند که هر روز یک «باید نامه» ناموثر خطاب به حاکمیت کر و کور می نویسند یا منفعلانی که نظاره گر هستند و بر شکست این نهال تازه به دنیا آمده شرط بسته اند تا شاید خورشیدشان دوباره طلوع کند (اگر منافع فردی و گروهی را کنار بگذاریم).

اینکه این نیرو در خارج از کشور به دنیا بیاید نیز دور از انتظار نیست. در فضای خفقانی داخل کشور، طبیعی است که نیروی مقومت در خارج از کشور به دنیا بیاید. و البته این خارج از کشور بودن خود معضلی است که جای دیگر باید به آن پرداخته شود.

اما رشد این نیرو (نهالی که به دنیا آمده است) دشوار و سخت است. برای تداوم آن سئوالات جدی مطرح است و نیازها و پرسش هایی دارد که پاسخ به آنها ساده نیست.

اول آنکه جنبش جدید باید شمول گراتر باشد. جامعه ایران جامعه متنوعی است. مذهبی و غیر مذهبی دارد و اقلیت هایی که دهه هاست سرکوب شده‌اند و هم البته تنوع اندیشه. اپوزسیون خارج از کشور هم انعکاس این تنوع است و هم دلیل ناکارآمدی آن در چند دهه گذشته. این نهال اگر می‌خواهد رشد می‌کند ضرورت دارد که به موضوع تنوع بیندیشد و درباره آن گفتگو کند که چگونه می‌توان هم این تنوع را به رسمیت شناخت و هم با جریانات تمامیت خواه درون آن مرز بندی مشخص داشت. این پذیرش تنوع و نفی تمامیت خواهی کلیدی است: هم پاشنه آشیل است هم نقطه قوت.

دوم، غیاب یک نقشه راه است که چشم اندازی از گذر مسالمت آمیزتر و مطمئن‌تر را ترسیم کند. جامعه ایران از منظر سنی پیرتر شده است و معدل سن جامعه بالاتر رفته است. این جامعه ناگزیر محافظه‌کارتر شده است و به سرعت با رخدادهای پرمخاطره مرزبندی می‌کند. این چشم انداز از مسیر آینده اکنون غایب است. این چشم انداز هم باید بتواند به طبقه متوسط اطمینان دهد که می‌تواند این حکومت -که در مرحله زندگی نباتی با کمک دستگاه سرکوب است - و آسیب‌های آن همه را نابود و عاصی کرده است را با کمترین هزینه ممکن کنار بگذارد و هم آنکه نظم بهتری را جایگزین سازد. هم آنکه به اقلیت‌ها چشم انداز روشنی را ارائه دهد. این نیز ساده نیست و گفتگو را طلب می‌کند تا راه‌حل‌های ساده.

در اندیشیدن به مسیر آتی، مرز بندی با جنگ و تحریم اهمیت دارد. سبب واقعی تحریم های فلج کننده که مردم را به روز سیاه نشانده است جمهوری اسلامی است. بسیاری از مردم این را پذیرفته اندو اما این به معنای استقبال از تحریم هایی که به مردم ضربه می‌زنند یا جنگ نیست. از منظر آنان چه تفاوتی میان جمهوری اسلامی که مسبب این تحریم هاست و دعوت کنندگان به تحریم های جدید وجود دارد؟ این مرز بندی بخشی از آن نقشه راه و مقدم بر آن است.

انتقام راه و رسم این جنبش نمی‌تواند باشد. فریبا بلوچ در برلین به خوبی این را توصیف کرد: «به شیوه «شما» حکم نخواهیم راند.» اما جوانان یا نوجوانانی پر از خشم در خیابان و یا فضای مجازی حضور دارند که ادبیات انتقام را بازتولید می‌کنند. چگونگی مرزبندی با این ادبیات انتقام اهمیت دارد و این همانجایی است که نقش رهبری در تصحیح جریان رخ می‌دهد.

گسترش این جنبش دو وجه دارد. وجه اول آن عاملان این جنبش است که باید برای بخشی از سئوالات فوق پاسخ های موثر بیندیشند.

اما وجه دیگر اعتماد بدنه اجتماعی درون کشور است. بسیاری هنوز با بی‌اعتمادی و شک و تردید نظاره گر رخدادها هستند. این شک و تردید نیز طبیعی است. اما عرصه گذر همیشه آدم‌های جدید، نیروهای جدید، شبکه‌های جدید و گفتمان‌های جدید خود را به همراه دارد. از بحث جنبش ها نیز که بگذریم، جوانگرایی به این معناست که به آن نیروها جدید و نسل جدید میدان دهیم و به آنها اعتماد کنیم. جبا انحصار چند دهه گذشته جمهوری اسلامی طبیعی است که امروز با نیروی جوان و نسل جوانی روبرو باشیم.

اگر با این جدید بودن گفتمان‌ها و آدم‌ها و نیروها راحت نیستید طبیعی است. اما باید به آن عادت کنید. این تولد و رویش ها تازه آغاز شده است، البته اگر بگذارند.

در این عرصه نیروهایی که به پلت فرم‌ها و شبکه‌های گروهی خود متکی هستند می‌توانند به جای واکنش انفعالی به تقویت، نقد و تصحیح این جنبش کمک کنند چرا که عرصه سیاست میدان انتخاب‌های نامتناهی نیست.

منبع: «ریزوم»

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید

  • فعال‌سازی حالت خواندن
    100% Font Size