نحوه نگرش عمار الحکیم به اهمیت مناسبات با سعودی

هدف از سفر رهبر «جریان ملی الحکمه» به سعودی چیست و دیدگاه ریاض به مناسبات با طیف‌های گوناگون سیاسی عراق مبتنی بر چه اموری است؟

حسن المصطفی
حسن المصطفی
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
7 دقيقه (Reading time)

سفر عمار الحکیم رهبر «جریان ملی الحکمه» به سعودی در 18 اوت جاری، صرفا یک سفر پروتکلی نبود بلکه در چارچوب تلاش این جریان برای پی‌ریزی روابط مستحکم و پایدار با ریاض قرار دارد.

سعودی از نگاه الحکیم، کشور محوری و مرکز مهم اسلامی و یکی از پایه‌های ثبات منطقه به شمار می‌آید. به گفته منبعی از «جریان الحکمه» به «العربیه»، «مناسبات اساسی میان بغداد و ریاض در راستای منافع هر دو ملت برادر قرار دارد.»

پیام‌های ریاض

استقبال محمد بن سلمان، ولی‌عهد سعودی از عمار الحکیم و بررسی روابط دوجانبه سعودی و عراق در این دیدار، دربردارنده این پیام است که ریاض، برخوردی باز با جریان‌های گوناگون ملی عراق را به هدف ایجاد دولت مرکزی قدرتمند برای برقراری روابط حسنه با کشورعای همسایه، دنبال می‌کند.

چنین دولتی از نگاه ریاض می‌تواند در جهت توسعه و ایجاد اقتصادی قوی و همچنین حاکمیت قانون و محدود کردن سلاح در دست دولت و منع شبه‌نظامیان از تبدیل عراق به کانونی برای تجاوز به کشورهای همسایه کوشا باشد زیرا تداوم پیاده کردن دستورکارهای خارجی و خصوصا ایران از سوی برخی طرف‌های عراقی، در راستای امنیت منطقه قرار ندارد؛ بویژه که شماری از این طرف‌های داخلی عراق علنا دشمنی خود با سعودی را در گفتمان تبلیغاتی خویش اعلام کرده‌اند که لزوم اقدام در راستای کنترل این رویکرد، با تکیه بر قدرت نظام و قانون را ایجاب می‌کند.

محمد الشمری، مدیر «انستیتو مطالعات بین‌المللی سومر» در مصاحبه با روزنامه اماراتی «نشنال» با این بیان که «این بازدید، ربطی به بحران سیاسی کنونی در عراق ندارد»، افزود که سیاست کنونی سعودی، سعه صدر و برخورد بازتری در قبال تمامی مولفه‌های سیاسی عراق داشته و ریاض «مایل به ارسال این پیام به مثابه بخشی از سیاست خود در قبال عراق است که به تمامی طرف‌های سیاسی این کشور، نزدیک است.»

اقدام سیاسی

بسیاری از رهبران دینی و سیاسی در خانواده الحکیم در دوران «حزب بعث» و حاکمیت صدام حسین وارد فعالیت سیاسی شدند و جمع کثیری از آنها به زندان افتاده، اعدام شده و یا در معرض پیگرد قرار گرفتند. این فشارها باعث شد بخشی از خانواده الحکیم به «فعالیت‌های ضد رژیم» بپیوندد و بعد از پیروزی انقلاب در ایران در سال 1979 برای فرار از «سرکوب صدام» راهی این کشور شوند.

با این حال این گریز از عراق از نگاه برخی از افراد آشنا با این خانواده «معلول شرایط بسیار دشواری حاکم بر عراق بود.»

به گفته الشمری «رژیم صدام، برخورد بسیار خشنی با مردم عراق داشت و به همین دلیل شماری از فرزندان سید محسن الحکیم، مرجع تقلید شیعه، به‌رغم مخالفت ایشان با فعالیت‌های حزبی یا ورود روحانیون به احزاب سیاسی، مجبور به ورود مستقیم به فعالیت سیاسی شدند.»

الشمری افزود: «سید محسن الحکیم رهبری دینی و مرجع تقلیدی بود که در راستای رعایت منافع مردم مبتنی بر سنن جاری در حوزه‌ علمیه نجف فعالیت می‌کرد اما منازعات سیاسی عراق، گزینه‌های نامعمولی را پیش کشید که روند متعارف جاری در حوزه نجف و بیوت مراجع، با آنها آشنایی نداشت.»

تحکیم ثبات

محمد باقبر الحکیم یکی از برجسته‌ترین فرزندان محسن الحکیم مرجع تقلید که در سال 2003 طی انفجاری در نجف ترور شد، در موسم حج، سفرهای مداومی به سعودی داشت و هر چند نه به عنوان میهمان رسمی دولت اما ریاض از باب احترام و تکریم او، هزینه‌های کامل محل سکونت او را پرداخت می‌کرد.

الشمری به نقل از یکی از همراهان سعودی محمد باقر الحکیم گفت: «الحکیم در پیاده‌روی شبانه به من می‌گفت اگر زمان به عقب بازمی‌گشت این اتفاقات رخ نمی‌داد.»

به گفته او «وضعیت عراق، دل الحکیم را به درد آورده بود و درعین حال نیز از اعمال فشار سیاست‌های ایران رنج می‌برد؛ بویژه که مقیم تهران بود با این وجود سیاست‌های دیکته شده از سوی مسئولان ایران را بر نمی‌تافت.»

محمد باقر الحکیم به استقلال و عربی بودن سیاست عراق و مقدم داشتن منافع ملی، بدون وابستگی به «ولایت فقیه» اهمیت می‌داد و به همین علت و به گفته یک منبع نزدیک به الحکیم، «وابستگی برخی جوانان شیعه کویت عضو سازمان حزب‌الله کویت به ولایت فقیه، مایه تعجب الحکیم بود.»

به گفته این منبع، الحکیم می‌گفت «این‌ها دیگر چه می‌خواهند که در امنیت و رفاه و آسایش زندگی می‌کنند؟ ما به این دلیل وارد سیاست شدیم که با صدام طرف بودیم و اگر او نبود اساسا وارد دنیای سیاست نمی‌شدیم.»

موضع برادر او، مرحوم مهدی الحکیم، نیز همین بود. او سالیان متمادی در دبی زندگی کرد و بر این باور بود که «شیعیان اماراتی جایز نیست در اقدام علیه دولت خود فعالیت داشته باشند و پیوستن آن‌ها به اپوزیسیون سیاسی، حرام است زیرا آنها در کشوری زندگی می‌کنند که وسایل رفاه، امنیت و ثبات را برایشان فراهم کرده است.»

بنابراین دیدگاه راهبردی خانواده الحکیم بر این مبنا استوار شده که حفظ امنیت، ثبات و روابط حسنه میان شهروندان شیعه با حکومت‌هایشان در کشورهای خلیج، حائز اهمیت است و هر گونه انزوا و جدایی شیعیان از پیرامون عربی آنها، مردود شمرده می‌شود.

عمار الحکیم نیز در سخنان سال 2021 خود در تائید همین راهبرد گفته بود: «مسلمان شیعه در عراق و منطقه عربی و همه مناطق، به گزینه کشور و شهروندی پایبند خواهند ماند و در سایه دولت‌های خود و نه به دور از آنها از حقوقشان برخوردار خواهند شد چرا که شیعیان، بخش اصلی و جوهری کشورهای محل سکونت خود هستند و باید در تصمیم‌سازی به عنوان بانیان کشور و ملت و نه فرزندان فرقه‌ای منزوی یا بسته یا مرتبط با بیرون از مرزها، مشارکت داشته باشند.»

این مولفه‌ها و محورهای «ملی» در سخنان الحکیم وجود دارد که در گزارش قبلی «العربیه» در 28 اوریل 2021 تحت عنوان «الحکیم ....تلاش‌های جریان الحکمه برای تقویت استقلال شیعیان عرب» به آنها اشاره شد.

روابط تاریخی

عمار الحکیم در دوران ریاست بر «شورای عالی اسلامی» طی سفری به ریاض در آوریل 2010 ، از سوی مرحوم ملک عبدالله با حضور سعود الفیصل وزیر امور خارجه وقت، مورد استقبال قرار گرفت.

سید محسن الحکیم، مرجع تقلید شیعیان نیز هنگام ادای فریضه حج در دوران مرحوم ملک فیصل، مورد استقبال ایشان قرار گرفت و شاهزاده فهد، وزیرکشور وقت و پادشاه آینده سعودی هم در این مراسم حضور داشت.

این مناسبات مبتنی بر احترام و به هدف تحکیم «صلح داخلی» در منطقه خلیج در دوران ملک سلمان نیز تداوم یافت و عمار الحکیم چندین بار با عبدالعزیز الشمری، سفیر سعودی در عراق دیدار کرده است.

در پی دیدار الشمری و الحکیم در ژوئن 2018، الحکیم در «توئیتر» نوشت: «در دیدار با عبدالغزیز الشمری، سفیر پادشاهی عربی سعودی ایشان خواستار تقویت مناسبات دو کشور برادر در عرصه های مختلف شد.»

رهبر جریان الحکمه بارها از اقدامات مصطفی الکاظمی نخست‌وزیر در راستای ایجاد بهترین مناسبات با ریاض و پایتخت‌های منطقه، حمایت کرده است.

برخورد باز سعودی در قبال عراق می‌بایست از سوی سیاسیون عراقی در راستای ایجاد روابط تنگاتنگ با کشورهای خلیج، اولویت بخشی به منافع ملی و متوقف کردن آشوب شبه‌نظامیان و منازعات حزبی که نفعی برای شهروندان عراقی نداشته و بر حجم بحران‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی می‌افزاید، مورداستفاده قرار بگیرد.

ترجمه: «العربیه فارسی»

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید