سالروز حمله صدام به کویت؛ نگرانی از تکرار تهاجم

عبدالرحمان الراشد
عبدالرحمان الراشد
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
5 دقيقه (Reading time)

بیشتر ما که دوران تهاجم صدام به کویت در سال 1990 در همین ماه را شاهد بودیم، آن را تاریخی فراموش‌نشدنی می‌دانیم که حقیقتا نباید به فراموشی سپرده شود. تردیدی نیست که این رویداد، نگرانی است که در منطقه خلیج و بویژه کویت وجود دارد، هرچند که سوژه دلچسبی برای دورهمی‌های دوستانه نیست.
آیا چنین تهاجمی در یک شب گرم تابستانی دیگر می‌تواند تکرار شود و منطقه و جهان را از خواب بیدار کند؟
حقیقت این است که منشاء نگرانی نه از جانب عراق، بلکه از سوی طرف‌هایی است که از این کشور به عنوان گذرگاه یا عرصه بازی ممکن است، استفاده کنند. اما در هر صورت، وقوع تهاجم ناگهانی در شرایط عینی کنونی، امری کاملا نامحتمل نیست.
به همین دلیل است که کشورها، ارتش‌های خود را بنا کرده و قوای خویش را برای چنین روزی آماده می‌کنند که هیچ‌کس خواهان وقوع آن نیست. کسی نمی‌داند که خطرات از کجا و چه زمان هویدا می‌شوند. پرسشی که بسیاری آن را نادیده می‌گیرند، این است که با گذشت 33 سال از حمله به کویت و در سالروز این تجاوز، آیا تکرار چنین تهاجمی در حال حاضر یا ظرف 10 سال آینده، امری محتمل است؟
پاسخ من مثبت است. احتمال وقوع چنین تهاجمی هرچند ضعیف، اما کاملا منتفی نیست. قاعده این است که همیشه باید بدترین احتمال را در نظر گرفت و آرزوی بهترین‌ها را داشت. این تهاجم از نقطه نظر تاریخی، رویدادی منحصر به فرد نبود زیرا عبدالکریم قاسم، حکمران عراق در سال 1961 در این راستا تلاش کرد و بحرانی جهانی را علیه کویت ایجاد کرد که 3 سال به طول انجامید.
البته عراق کنونی در مرحله گذار و بلاتکلیفی بسر می‌برد که هرگونه پیش‌بینی در مورد دگرگونی‌ها و تبعات آن را دشوار می‌سازد. به یاد داشته باشیم که افرادی دوراندیش به رغم اختلافاتشان هنوز در عرصه عراق حضور دارند که از وقوع جنگ داخلی شبیه به نبردهایی که لیبی و یمن را منهدم کرد، جلوگیری کردند.
تکیه اصلی در این راستا بر نیروهای ملی است که عراق را از تجزیه داخلی و هژمونی خارجی حفظ می‌کنند. انتشار قارچ‌گونه شبه‌نظامیان مسلح، خطرات گسترده‌ای علیه دولت مرکزی عراق ایجاد کرده و کشور را در سیاست‌ورزی‌های تندروانه یا دخالت درنبردهای منطقه‌ای شبیه اقدامات«حزب‌الله» لبنان، درگیر می‌کند.
با این حساب تهدید علیه کویت، لاجرم خطری علیه سعودی، بحرین و سایر کشورهای شورای همکاری خواهد بود چرا که به گفته هگل، عامل جغرافیایی، به رغم گوناگونی شرایط، پارامتر ثابتی در سیاست قلمداد می‌شود.
کویت از چه گزینه‌هایی برخوردار است؟ شرایط کنونی دشوارتر از سال 1990 است که مرزبندی‌ها بسیار عیان و آشکار بود و دنیا به شدت میان دو ابر قدرت تقسیم شده بود. درحال حاضر، صحنه دستخوش تغییرات زیادی شده و حضور نظامی فعال آمریکا به شدت کوچک شده و بر توان نظامی و اشتهای توسعه‌طلبانه کشورهای خطرسازی مانند ایران، افزوده شده است.
هاشمی رفسنجانی رئیس جمهوری پیشین ایران همواره به کشورهای خلیجی یادآوری می‌کرد که صدام، تقسیم منطقه خلیج را در ازای تهاجم به کویت، به این کشورها پیشنهاد داد اما تهران این پیشنهاد را نپذیرفت. فارغ از درست یا غلط بودن این موضوع، انگیزه‌های سیاسی کنونی در مقایسه به 30 سال گذشته، تغییر کرده است.
قدرت‌های بزرگی مانند چین، بزرگترین مشتری نفت خلیج، وارد منطقه شده و نفوذ آمریکا تا حدودی کاهش یافته است ولی پکن بر خلاف واشینگتن حاضر به مداخله در روند امور و حمایت از کشورهای صادر کننده نفت در برابر تجاوزات و گردن‌کشی‌ها نیست.
واشینگتن با توجه به پایگاه‌های نظامی خود در منطقه، از نفوذ بیشتری برخوردار است و در مناطقی مانند ژاپن و اروپای غربی نیز حضور داشته و از آنها حمایت می‌کند.
آمریکا همچنان یگانه بازیگر اصلی عرصه خلیج است و توافق‌نامه همکاری دفاعی با کویت را امضا کرده و 13 هزار سرباز آمریکایی درخاک کویت حضور دارند.
همه این امور تا به امروز، مانع هرگونه تجاوز خارجی یا حتی اندیشیدن به آن شده است. چالش کنونی فراروی رهبران خلیجی، ناشی از دگرگونی‌های گسترده، عقب‌نشینی تدریجی آمریکا و توافق فراگیر و جامعی است که چه‌بسا قبل از پایان سال جاری امضا شود و ضمن برداشتن تحریم‌ها از ایران، حضور گسترده چین را به دنبال داشته باشد که تفاوتی میان کشورهای متجاوز و قربانی نمی‌گذارد.
این امر ما را به موضوع گزینه‌های خلیج بازمی‌گرداند. شورای همکاری خلیج به‌مثابه یک منظومه سیاسی و دفاعی در سال 1981 به منظور مقابله با پیامدهای جنگ عراق و ایران تاسیس شد. کشورهای شورای همکاری در سال‌های باقی‌مانده از این دهه، گزینه‌ای بهتر از تقویت دفاع مشترک خلیجی ندارند که این کشورها را به صورت کانونی برای همکاری بین‌المللی و طردکننده ماجراجوئی‌های منطقه‌ای در خواهد آورد.

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم