.
.
.

کارزار حجاب بی حجاب؛ تبدیل یک روز حکومتی به ضد آن

علی حیدری

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

روز 21 تیر 1401 و کلید زدن کارزار «حجاب بی حجاب» از آن جهت برای زنان ایرانی و جامعه ایران مهم بود که این روز توسط حاکمیت توتالیتر مذهبی روز «عفاف و حجاب» نامیده شد و حجاب به عنوان امری شخصی و سلیقه‌ای به بحث عفاف که امری اخلاقی است ربط داده شده بود.

اهمیت دیگر این روز از آن جهت بود که «حجاب اجباری» برای یک حاکمیت ایدئولوژیک اسلامگرا مانند جمهوری اسلامی فراتر از یک امر اجتماعی و یک قانون صرف بوده و نمایانگر رکنی از ارکان حکومتداری و نمادی از حاکمیت فرازمینی محسوب می‌شود.

به همین دلیل است که طیف وسیعی از مقامات ریز و درشت جمهوری اسلامی نسبت به حجاب اجباری موضعگیری کردند و در آستانه این روز بخشنامه‌های ضد انسانی فراوانی به ادارات و بانک‌ها جهت برخورد سفت و سخت با این پدیده فراگیر صادر شد.

همچنین ستادها، کمیته‌ها و گشت‌های محسوس و نامحسوس برای مقابله با زنان مخالف حجاب اجباری در سطح شهرها تدارک دیده شد.

در همین رابطه سخنگوی نیروهای مسلح ایران به عنوان نماد هسته سخت قدرت و سمبل خشونت علیه زنان سخنانی بر زبان آورد که ماهیت زن‌ستیز و ضد آزادی جمهوری اسلامی را کاملا آشکار ساخت.

این سخنگو در چارچوب ایدئولوژی مذهبی حکومت اقدام زنان شجاع علیه حجاب اجباری را «محاربه» با قرآن توصیف کرد و از آمادگی جمهوری اسلامی برای برخورد خشن در قالب قوانین تبعیض‌آمیز و ضد انسانی با زنان معترض پرده برداشت.

او مانند دیگر مقامات نظام حاکم، بر ارتباط عفاف و حجاب تاکید کرد. این ارتباط از آن جهت توسط مسئولان نظام برجسته می‌شود تا بتوان در پرتوی آن، قشر سنتی و لایه‌های مذهبی و کمتر سیاسی را علیه زنان آزادی‌خواه و خواسته‌های آنان تحریک کرد.

باید یادآوری کرد که حجاب اجباری و تبدیل آن به یکی از پایه‌های حکومت استبداد دینی در ایران فقط ریشه در ایدئولوژی سیاسی حکومت ندارد بلکه جامعه مردسالار و سنت‌های نهادینه شده در فرهنگ عامه نیز رویکردهای زن‌ستیزانه در سطح روابط قدرت را پشتیبانی می‌کنند.

به همین دلیل اهمیت جنبش زنان در جامعه امروز ایران از وجود چنین ارتباطی و ضرورت مبارزه توامان با آن ناشی می‌شود. به بیان دیگر، مبارزه با حجاب اجباری هم مبارزه علیه ایدئولوژی زن‌ستیزانه حاکمیت دینی است و هم تلاشی مصرانه برای شکستن قالب‌ها و تابوهای فرهنگی - اجتماعی مردسالارانه به‌شمار می‌رود.

اما ادامه موفقیت‌آمیز چنین جنبشی می‌تواند درس‌هایی به همه جنبش‌های فراگیر امروز ایران بدهد که گذرا به چند مورد آن اشاره می‌شود:

1- کارزار حجاب بی حجاب «فرا تشکیلاتی» عمل کرد. این بدان معنا نیست که در کوران مبارزه، وجود تشکیلات مهم نیست بلکه بدین معنا است که در دوره جدید مبارزات سراسری در ایران، نفس مبارزه و عمومی‌کردن آن بواسطه دیگر ابزارهای سازمان‌دهنده مانند رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بر وجود تشکیلات سیاسی مانند احزاب اولویت دارد. چنین تجربه‌ای از واقعیت انسداد سیاسی در داخل ایران برخواسته است و پاسخی به ممنوعیت فعالیت سازمان‌ها و احزاب سیاسی مطالبه‌گر است.

2- کارزار حجاب بی حجاب، مسئله و مطالبه لغو حجاب اجباری را «شخصی» کرد و به سبک زندگی و نحوه زیستن هر زن ایرانی ربط داد. در جامعه کنونی که خواسته‌های فردی روز به روز گسترده‌تر می‌شوند، تنها با ربط دادن مطالبات اجتماعی به حوزه شخصی است که می‌توان به موفقیت دست یافت و جنبشی را به تک تک افراد جامعه تعمیم داد. در چنین شرایطی و به طور مشخص در رابطه با بحث حجاب اجباری، حتی زنانی که به حجاب باور دارند با مخالفان حجاب اجباری همدردی کرده و خواستار آزادی انتخاب در این زمینه شده‌اند.

3- کارزار حجاب بی حجاب به طور مستقیم به سراغ «رکن» ایدئولوژیک حاکمیت رفت و از راه‌های میان‌بر برای طرح مسئله اجتناب کرد. شرایط حاکمیت مستبد دینی به جایی رسیده است که تمام روش‌های مبارزه قانونی، مسالمت‌آمیز و اصلاح‌طلبانه برای طرح و تحقق مطالبات کارآیی خودشان را از دست داده‌اند در نتیجه جنبش‌های نوین در ایران و از جمله جنبش زنان روش و راهبرد جدیدی برای طرح مسائل و خواسته‌های خود ابداع کردند. این جنبش نشان داد که باید مستقیم اصل نظام را نشانه گرفت و با آن روبرو شد و ضمن به چالش گرفتن آن، اقدام به مشروعیت‌زدایی از آن کرد.

4- کارزار حجاب بی حجاب نشان داد که «زمان» شدت دادن به مبارزه نیز مهم است. این کارزار دقیقا روزی را برای طرح مسئله و شدت‌بخشیدن به مبارزه برگزید که آن روز در چارچوب ایدئولوژی حاکمیت برای تثبیت حجاب اجباری نامگذاری شده بود. بدین ترتیب با یک زمان‌سنجی مناسب نقطه قوت نظام استبداد دینی را به نقطه ضعف آن تبدیل کرد و در همان حال افکار عمومی داخلی و بین‌المللی را به این مسئله حساس کرد.

5- بهره‌برداری هوشمندانه از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و «نحوه پوشش» کارزار حجاب بی حجاب نیز نقش مهمی در طرح مسئله و عمومی‌کردن آن و تابوشکنی از آن موضوع داشت. ضبط و انتشار تجربه‌های شخصی ضمن به چالش گرفتن حاکمیت مستبد دینی، نحوه مبارزه و چگونگی طرح خواسته‌ها را به همگان آموزش داد.

از چنین چشم‌اندازی، کارزار حجاب بی حجاب به دلیل همپوشانی حقوق و خواسته‌های زنان با مطالبات دیگر جنبش‌های نوین ایران نه تنها مانع یا در عرض دیگر جنبش‌ها و اعتراضات نیست بلکه با درس‌های فراوانش می‌تواند به عنوان یک جنبش پیش رو، به قدرت و تاثیر و عمومیت یافتن دیگر جنبش‌ها در جامعه ایران بیافزاید.

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم