تشکیل حتمی ناتوی خاورمیانه

ولید فارس
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size

ملک عبدالله بن حسین پادشاه اردن هفته گذشته اعلام کرد که در صورت شکل‌گیری ناتو در خاورمیانه، کشورش آماده پیوستن به این پیمان خواهد بود. این اظهارات بدین معنی است که اقداماتی برای تشکیل چنین پیمانی در پایتخت‌های کشورهای خاورمیانه در جریان بوده و تاکنون نیز بخشی از روند تشکیل پیمان مذکور از طریق ائتلاف‌های منطقه‌ای با حضور سعودی، مصر و امارات انجام شده است.

تشکیل ائتلاف‌های منطقه‌ای محدود، می‌تواند اساسی برای ایجاد یک پیمان گسترده‌تر در خاورمیانه همانند پیمان ناتو در غرب و همراستا با آن اما مستقل از آن باشد.

در همین رابطه سخنان، پیش‌بینی‌ها و مقالات متعددی به‌ویژه در رسانه‌های غربی منتشر شد که در ادامه به چارچوب این اظهارنظرها و پیشینه تشکیل چنین ایده‌ای خواهم پرداخت.

پیشنهادات شخصی

طی سال‌های پس از حادثه 11 سپتامبر در نشست‌های فرماندهی مرکزی ایالات متحده موسوم به «سنتکام» و جلسات کنگره آمریکا شرکت کردم و نظرات و پیشنهاداتم را برای مقابله با فعالیت‌های تروریستی گروه‌های اسلامگرا (در غرب موسوم به گروه‌های ستیزه‌جوی جهادی) و توسعه‌طلبی ایران به عنوان دو خطر راهبردی در خاورمیانه ارائه دادم.

پیشنهاد مشخص من ایجاد ائتلاف‌های منطقه‌ای برای مواجهه با این دو خطر قابل گسترش بود. با این حال لابی‌های ایران و اخوان المسلمین در آمریکا بر غیر ممکن بودن تشکیل چنین ائتلاف‌هایی در خاورمیانه به‌دلیل فقدان اراده و توانایی کشورهای عربی، ناکارآمدی دولت‌ها و عدم رضایت ملت‌ها در خاورمیانه تاکید می‌کردند.

در مقابل، این لابی‌ها همکاری آمریکا با گروه اخوان المسلمین و ایجاد «توافق» با ایران بجای تشکیل ائتلاف میان کشورهای عربی و خاورمیانه‌ای برای را پیشنهاد دادند.

پیرو چنین مشاوره‌ای، دولت باراک اوباما، رئیس جمهوری پیشین آمریکا در سال 2009 به سوی ارتباط و تماس با گروه‌های اخوانی و همچنین تسریع در ایجاد توافق با ایران اقدام کرد.

در سال های 2009 و 2014 دو کتاب در نقد رویکرد دولت اوباما نگاشتم و توضیح دادم که اکثریت قریب به اتفاق مردم خاورمیانه مخالف رادیکالیسم و تروریسم بوده و کشورهای منطقه دیر یا زود به‌سوی تشکیل یک ائتلاف ضد تروریسم گام بر خواهند داشت.

در سال 2010 نیز طی مقاله‌ای، ائتلاف احتمالی دولت‌های منطقه برای تقابل با تروریسم را «ناتو عربی» یا ناتو خاورمیانه نامیدم.

ائتلاف‌های پس از بهار عربی

اولین ائتلاف ضد تروریسم در منطقه توسط سعودی در سال 2013 شکل گرفت، هنگامی که ریاض از اعتراض مردم مصر علیه رژیم اسلامگرای محمد مرسی، رئیس جمهوری فقید مصر حمایت کرد. این اولین ائتلاف علیه بنیادگرایی و تروریسم توسط مصر و سعودی به عنوان متحدان آمریکا در منطقه بود.

در سال 2014 نیز سعودی ائتلافی عربی اسلامی با همکاری دولت قانونی و نیروهای یمن جنوبی در عدن علیه حوثی‌ها به عنوان گروه نیابتی ایران را کلید زد. در همین سال نیروی هوایی سعودی با همکاری امارات و اردن و با هماهنگی «ناتو» عملیات‌های هوایی علیه «داعش» در سوریه را نیز انجام داد.

مصر، امارات و فرانسه هم از سال 2015 از ارتش لیبی در مقابله همزمان با داعش، القاعده و دیگر گروه‌های اسلامگرا در این کشور حمایت کردند.

ائتلاف‌های ضد تروریسم در خاورمیانه به مرور با مشارکت قبرس و یونان گسترش بیشتری یافت. در همین رابطه رزمایش‌های مشترک دریای و هوایی میان سعودی و یونان و سپس میان امارات، قبرس، یونان و اسرائیل در منطقه انجام پذیرفت.

اما نقطه عطفی که احتمالا اساس تشکیل ناتو خاورمیانه خواهد شد، دیدار دونالد ترامپ، رئیس جمهوری سابق آمریکا با بیش از 50 رهبر از کشورهای عربی و اسلامی در سال 2017 در ریاض بود.

توافق نامه‌های ابراهیم

از دیگر اقدامات مورد حمایت واشینگتن در منطقه، امضای «توافق‌نامه ابراهیم» میان امارات، بحرین و اسرائیل بود که بعدها سودان و مراکش هم این توافق‌نامه را امضا کرده و پیش‌بینی می‌شود کشورهای دیگری به آن بپیوندند.

با این حال در رابطه با توافق‌نامه ابراهیم باید به دو نکته راهبردی اشاره شود:

اول، حمایت معنوی و پشتیبانی کامل سعودی از این توافق‌نامه است. آمریکا و غرب نیز به رویکرد حمایتی سعودی واقف بوده و بر همین اساس روابط با کشورهای امضاکننده پیمان مذکور و سعودی را به سطح بالاتری از همکاری‌های مشترک ارتقا دادند.

دوم، احتمال بسیار زیاد گسترش توافق‌نامه ابراهیم به یک پیمان نظامی مشترک میان کشورهای عربی و اسرائیل. ایجاد توافقات امنیتی جدید پس از امضای پیمان ابراهیم میان امارات و بحرین از یک سو و اسرائیل از سوی دیگر چنین گمانی را به‌شدت تقویت کرده است.

از این منظر، توافق‌نامه ابراهیم و توافقات امنیتی زیر مجموعه آن می‌تواند امکان یک همکاری گسترده‌تر با مشارکت کشورهایی از حوزه دریای مدیترانه، اروپا و آفریقا را فراهم کند.

سعودی در همه این ائتلاف‌های منطقه‌ای یا به‌طور مستقیم مشارکت داشته یا از آن حمایت کرده است و بدین ترتیب غرب و بسیاری از کشورهای منطقه ریاض را اساس بلوک‌بندی‌های ضد تروریسم و محور ثبات در غرب آسیا و شرق آفریقا به‌شمار می‌آورند‌.

مقامات سعودی طی سال‌های اخیر به عنوان یک بازیگر مهم تلاش کردند با گزینش موقعیت درست در معادلات منطقه‌ای و جهانی و فهمیدن درست عنصر زمان جایگاه کشورشان را ارتقا داده و به ابتکار عمل‌های دیپلماتیک اقدام کنند و همزمان حضور خود را از تنگه هرمز تا صحرای سینا و از آسمان دریای سرخ تا دریای اژه تثبیت نمایند.

اقدامات گام به گام سعودی و شکیبایی مقامات ریاض رویکرد بلندمدت آنها در ایجاد یک ائتلاف خاورمیانه‌ای بزرگ در آینده را به تصویر می‌کشد. سعودی رهبری ائتلاف عربی اسلامی را در یمن برعهده دارد و در همین رابطه فشارهای دیپلماتیک آمریکا و حملات موشکی به خاک خود توسط موشک‌های بالستیک ساخت ایران را صبورانه تحمل کرده است. ریاض همچنین از توافق‌نامه ابراهیم، به عنوان یکی از مهمترین پیمان‌های حافظ منافع آمریکا حمایت کرده اما برای پشتیبانی از حقوق فلسطینیان وارد این پیمان نشده است. سعودی با حمایت کامل از همکاری مشترک ابوظبی، منامه و تل‌آویو، امکان حمایت سیاسی گسترده اسرائیل از کشورهای خلیج در آمریکا را فراهم کرد و از این طریق به‌طور غیر مستقیم فعالیت‌های مخرب لابی ایران در واشینگتن علیه خود را خنثی ساخت.

این اقدامات هوشمندانه سعودی، نشان از تشکیل بلوکی قوی و پیچیده در منطقه دارد که می‌تواند به یک ناتوی خاورمیانه‌ای ارتقا پیدا کند.

واکنش ایران

بدون شک طرف‌هایی که با تشکیل ناتوی خاورمیانه مخالفت می‌کنند همان طرف‌هایی هستند که با ائتلاف‌های ضد تروریسم در یمن، لیبی، عراق، سوریه، صحرای سینا و لبنان مخالف بوده و از گروه‌های رادیکال و تروریستی در منطقه حمایت می‌کنند.

این طرف‌ها از سویی مورد حمایت رژیم ایران و مستعمره‌های آن بوده و از سویی دیگر پشتیبانی اسلامگراهای ستیزه‌جو را به همراه دارند.

ایران می‌کوشد میان واشینگتن و ریاض درباره یمن اختلاف ایجاد کند و در صدد است میان کشورهای عضو ائتلاف‌های منطقه‌ای فاصله بیاندازد. تهران از طریق شرکای بین‌المللی خود نیز بر رقبا جهت ممانعت از تشکیل پیمان‌های منطقه‌ای و بلندمدت فشار وارد می‌کند.

تهران همچنین دو ابزار فشار دیگر در اختیار دارد: در مقابل پذیرش شروط آمریکا برای احیای برجام، از واشینگتن بخواهد مانع تشکیل پیمان منطقه‌ای گسترده میان متحدان خود شود. و یا این که با گسترش جنگ‌های نیابتی به ایجاد وحشت در میان مردم منطقه و تهدید اقتصاد کشورهای خاورمیانه اقدام کند.

گروه‌های تندروی اسلامگرا در منطقه نیز ممکن است همین رویکرد ایران را در پیش بگیرند.

پیمان در حال شکل‌گیری

از مهمترین شاخص‌های تشکیل پیمان نظامی امنیتی در خاورمیانه می‌توان به پیشنهاد ادغام سامانه‌های دفاع هوایی، انجام رزمایش‌های دریایی مشترک و ایجاد سازوکار مشورتی «عربی آمریکایی» اشاره کرد.

با این حال پرسش‌هایی چون: انتخابات امسال و سال 2024 آمریکا چه تاثیری بر روند تشکیل ناتو خاورمیانه خواهد گذاشت؟ پرونده فلسطین در صورت عضویت سعودی و اسرائیل در یک پیمان منطقه‌ای مشترک چه سرنوشتی خواهد یافت؟ و ناتو خاورمیانه چه تعاملی با ایران در صورت امضای توافق اتمی خواهد داشت؟ پرسش‌هایی هستند که باید پاسخی درخور برای آنها در صورت شکل‌گیری ناتو خاورمیانه پیدا کرد.

ترجمه: العربیه فارسی

منبع: ایندیپندنت عربی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم