نقش سپاه در درگیری‌های شبه‌نظامیان حزب‌الله با لشکر چهارم ارتش سوریه

سوسن مهنا
سوسن مهنا
منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
13 دقيقه (Reading time)

از زمان دخالت حزب‌الله در جنگ سوریه در سال 2012 به نیابت از ایران به هدف سرپا نگاه‌داشتن رژیم اسد و در نتیجه دفاع از شریان زمینی ویژه تهران، این امر به موضوعی بحث‌برانگیز در لبنان وسوریه تبدیل شده است. دخالتی که حزب‌الله در ابتدا منکر آن شد، تبدیل به موضوعی برای لاف‌زنی در خصوص دستاوردهای عناصر حزب‌الله در سوریه گردید. گسترش میزان مشارکت حزب‌الله درجنگ سوریه از طریق اعلام مجالس ترحیم و تشییع جنازه عناصر آن تبلور یافت که در وبگاه‌های حزب‌الله یا وبگاه‌های نزدیک به آن نشر می‌شد.

تلفات جانی «حزب‌الله» در سوریه

در گزارش فوریه 2019 «مرکز داده‌های اطلاعاتی و تروریسم سرلشکر میر عمیت(اسرائیلی)» آمده است که 43 درصد از کشته‌های حزب‌الله در سوریه، در راه دستیابی به اهدافی کشته شدند که ربطی به منافع لبنان نداشت. 14 درصد آنها صرفا در خدمت به اهداف ایران کشته شدند. آمار کشته‌‌های حزب‌الله در خاک سوریه از زمان مشارکت این حزب در عملیات نظامی به حمایت از رژیم سوریه، در صدر قرار داده شده است. این مرکز، کشته شدن 1139 عنصر وابسته به حزب‌الله را ثبت کرده و این احتمال را هم متذکر شده که ممکن است 100 کشته دیگر به دلیل عدم ثبت درست نامشان به خاطر دشواری‌های موجود در میدان نبرد، ثبت نشده باشد.
حسن نصرالله دبیر کل حزب‌الله، بارها بر جانب‌داری از رژیم سوریه تاکید کرده و در توجیه علت حضور جنگجویان حزب‌الله در سوریه گفته است که آنها در پاسخ به دعوت رژیم سوریه به آنجا رفته‌اند.
درهمین گزارش آمده است که 46درصد تلفات در جریان تلاش برای منع رسیدن گروه‌های افراطی «تروریستی» به لبنان کشته شدند و 11 درصد کشته‌ها نیز در خدمت به منافع شیعه در کنار منافع لبنان کشته شدند. این مرکز تاکید کرده که این گزارش بر پایه گزارش‌هایی برای شناسایی مکان کشته شدن عناصر حزب‌الله، به منظور مشخص کردن اهداف نظامی مورد نظر آنها تنظیم شده است. در این رابطه، آن دسته ازعناصر حزب‌الله که در شمال، جنوب و شرق سوریه کشته شدند، کاملا در خدمت به «منافع ایران» به خاک افتادند؛ بویژه که این مناطق از مرزهای لبنان و مراکز دینی شیعه فاصله دارند. بر أساس این گزارش، 10 درصد از کشته‌ها از فرمانده‌هان «با سابقه» و نیروهای ویژه حزب‌الله بودند. سال 2015، شاهد بیشترین شمار کشته‌های حزب‌الله در خاک سوریه بود به شکلی که تعداد آنها به 313 نفر رسید اما به مرور از شمار کشته‌ها کاسته شد. این گزارش نشان داد که بیشتر کشته‌ها از مناطق جنوب لبنان هستند که «کانون حزب‌الله» است. شمار این کشته‌ها به 662 نفر رسید. منطقه بقاع لبنان در مرتبه دوم قرار دارد و شمار اندکی از کشته‌ها نیز از بیروت هستند. ‌‌‌
این آمار با پژوهش انجام شده از سوی «انستیتو سیاست‌های خاور نزدیک واشینگتن » همخوانی دارد که در سال 2016 انتشار یافت. داده‌های این گزارش از منابع غیر محرمانه فارسی در مورد کشته‌شدگان «سپاه پاسداران» گرفته شده است. بر اساس همین گزارش، 865 تن از فرمانده‌هان «حزب‌الله» در جریان نبردها در سوریه از 30 سپتامبر 2012 تا 16 فوریه 2016 کشته شدند. با توجه به این که رهبری حزب‌الله، تمایل زیادی به کاستن از شمار تلفاتش دارد، این تمایل در قدرمطلق حداقل شمار کشته‌ها، بازتاب یافته و لذا به احتمال خیلی زیاد، شمار واقعی کشته‌ها باید بسی بیشتر از این تعداد باشد. ‎
حقیقت امر این است که در همین بازه زمانی، این منابع تاکید دارند که شمار زیادی از جوانان لبنانی در تصادف‌های رانندگی یا به علت ایست قلبی جان باخته‌اند و لذا این گونه بیانیه‌ها می‌تواند به منزله تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر تعداد واقعی کشته‌های حزب‌الله باشد، هر چند که نمی‌توان نسبت به این استدلال و درستی شمار جان‌باختگان ناشی از تصادفات رانندگی یا ایست قلبی، اطمینان یافت. بر أساس این پژوهش، 49 درصد فوتی‌ها به لقب «فرمانده شهید» یا «فرمانده میدانی» ملقب شده‌اند که نشان می‌دهد آنها به عنوان افسری فرمانده درحال خدمت بودند که همین لقب، آنها را از عناصر عادی کشته‌شده، متمایز می‌سازد.
نصرالله در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود که شمار کشته‌شدگان حزب‌الله در سوریه از 250 نفر بیشتر نیست ولی بنابر پژوهش آماری آوریل 2017 مجله آمریکایی نیوزویک، حزب‌الله حدود 1048 تن از نفرات خود را در فاصله 30 سپتامبر 2012 تا 10 آوریل 2017 از دست داده است. در همین پژوهش آمده است که این آمار را باید به مثابه آمار «حداقلی» در نظر گرفت چرا که رهبری حزب، همواره متمایل به کاستن از میزان تلفات است زیرا دادن اطلاعات کامل در مورد شمار کشته‌شدگان می‌تواند اطلاعات بیشتری را در اختیار نیروهای متخاصم با حزب‌الله قرار دهد.

درگیری با نیروهای رژیم اسد

این تلفات جانی، حزب‌الله و عناصر آن را از قدرت بیشتری برخوردار ساخت و شبکه‌های اجتماعی وابسته به طرفداران شیعی حزب، بی‌کفایتی، فساد، حماقت، بزدلی و کمبود منابع ارتش سوریه را به تمسخر گرفته و کار را به متهم سازی نیروهای رژیم به دست داشتن در تلفات‌دهی حزب‌الله و کارشکنی درعملیات آن رساندند. همین امر باعث شد تا هم‌پیمانی حزب‌الله با رژیم اسد به پیچیدگی بیشتر درعرصه میدانی دچار شود. افزون بر این، کارآمدی عناصر حزب‌الله در این نبردها، باعث متشنج شدن روابط عناصر حزب‌الله با فرماندهان خود از «سپاه پاسداران ایران» به دلیل «خودکامگی قومی» در تعامل با شیعیان عرب شد که جنگجویان حزب‌الله، هیچگاه با آن سازگار نشدند.
نبود اعتماد متقابل، باعث ایجاد منافع و احیانا اهداف متضاد شد و موازنه قوای میدانی، هراز چندگاه میان این «هم‌پیمانان رقیب» برهم می‌خورد. این امر کار را به بروز درگیری و رویارویی گاه و بیگاه میان عناصر حزب الله و طرفداران رژیم اسد؛ بویژه عناصر لشکر چهارم تحت فرماندهی ماهر اسد برادر بشار کشاند.
به گزارش وبگاه‌های اپوزیسیون سوریه، آخرین رویارویی از این دست در صحرای سوریه در ژانویه جاری رخ داد که طی آن، جمعی از عناصر حزب‌الله و لشکر چهارم ارتش سوریه در درگیری مسلحانه در پی مخالفت حزب‌الله با اعزام نیروی کمکی برای این سپاه در کمپین پاکسازی علیه عناصر گروه «داعش» در منطقه صحرای سوریه، کشته و زخمی شدند. جریان از این قرار بود که فرماندهی حزب‌الله در منطقه خربه‌تیاس در حومه حمص، بعد از پیام فوری یکی از افسران لشکر چهارم ارتش سوریه، زیر بار اعزام نیروی کمکی رژیم نرفت که این موضوع، باعث بروز تنش میان طرفین و ایجاد پست‌های بازرسی موقت و بازداشت عناصری از طرفین در منطقه خربه‌تیاس شد. ‌
به نوشته این وبگاه، آماده‌باش نیروها به درگیری مسلحانه میان دو طرف انجامید که منجر به کشته شدن دو عنصر حزب‌الله و یک نفر از لشکر چهارم و زخمی شدن 7 تن دیگر از طرفین شد. با آغاز سال 2021، برخی از سایت‌های عربی و لبنانی نوشتند که سخت‌گیری‌هایی در مورد فرماندهان حزب در کنار اجرای مقررات منع آمد ورفت اعمال شد تا جایی که آنها از شدت این تدابیر اعمال شده از سوی لشکر چهارم علیه خود، شکایت داشتند. سپاه ماهر اسد، تدابیر سخت‌گیرانه‌ای را در گذرگاه‌ها به اجرا گذاشت و جلوی تردد آنها با خودروهای نمره لبنان در داخل سوریه را گرفت. کار به جایی رسید که ضمن اجرای بازرسی و کسب اطلاع از مقصد، آنها را وادار کردند تا با خودروهای شخصی پارک شده در خاک سوریه، در داخل کشور جا به جا شوند. دیدبان حقوق بشر سوریه در آن زمان گزارش داد که اختلافی میان طرفین بر سر سوخت، در پی انتقال تانکرهای سوخت از سوریه به لبنان بروز کرد و پست‌های بازرسی لشکر چهارم از مواضع خود در جاده کوتاه حومه غربی حمص منتهی به لبنان، عقب نشینی کردند. این عقب‌نشینی به دنبال درخواست سهمی از گازوئیل مفقود شده از بازارهای سوریه بود. این اختلافات در پی عبور کامیون‌ها و تانکرهای حامل گازوئیل و بنزین ارسالی ایران از خاک سوریه به سوی لبنان، زیر نظر و سرپرستی حزب‌الله رخ داد. دلیل بروز این اختلافات، تخلیه بار کامیون‌های ایرانی در بندر بانیاس و انتقال زمینی آن به حمص بود که کاملا زیر کنترل حزب‌الله قرار دارد.
رسانه‌های سوریه در آوریل 2021 گزارش دادند که درگیری میان حزب‌الله از یک سو با شبه‌نظامیان وابسته به لشکر چهارم ارتش سوریه از سوی دیگر در نزدیکی شهرک و فرودگاه نظامی نیرب در جنوب شرقی حلب رخ داد. وقوع این درگیری به دنبال رهگیری کاروان نفتی متعلق به شبه‌نظامیان قاطرجی بود؛ آنهم در حالی که لشکر چهارم صرفا وظیفه حمایت از این کاروان را بر عهده داشت ولی به محض رسیدن آن به منطقه نیرب (زیر کنترل کامل حزب‌الله) شامل فرودگاه نظامی و اطراف فرودگاه بین‌المللی حلب، به بهانه بازرسی، جلوی حرکت این کاروان گرفته شد. عناصر لشکر چهارم نیز در واکنش خود به عنوان حمایت از این کاروان، تاکید کردند که به هیچ کس اجازه نزدیک شدن به آن را نخواهند داد اما عناصر حزب‌الله به روی این کاروان اسلحه کشیدند و آن را در محاصره خود گرفته و تهدید به آتش کشیدن آن در صورت عدم عقب‌نشینی لشکر چهارم از این مکان کردند.
وجود اختلافات میان لشکر چهارم ارتش سوریه به فرماندهی ماهر اسد و حزب‌الله، امری پنهان نبود و در این اواخر نیز به شکلی کاملا آشکار مشاهده شد. ابتدا از موضوع تانکرهای گازوئیل اغاز شد و به موضوع پست‌های بازرسی ختم نگردید. به گفته منابع آگاه، به دنبال بروز بگو مگو میان مسئول یکی از پست‌های بازرسی حزب الله و مسئولی برای تامین حمایت کاروان حامل سوخت از لشکر چهارم ارتش سوریه، مسئول حزب الله، سیلی به صورت عنصر لشکر چهارم ارتش زد که درنتیجه او هم اقدام به شلیک گلوله به پای عنصر حزب‌الله کرد و در پی آن، درگیری مسلحانه‌ای رخ داد که دو تن کشته شدند که یکی از آنها، از لشکر چهارم و دیگری راننده یکی از تانکرها بود. 6 نفر از جمله مسئول پست بازرسی، مسئول کاروان و دو عنصر دیگر نیز زخمی شدند. نصرالله در سال 2019 در مصاحبه‌ای تلویزیونی در سالروز جنگ 2006 اعلام کرد که از شمار نیروهایش برای دفاع از رژیم سوریه کاسته شده است. او گفت: «ما هنوز در تمامی مواضعی که بودیم، حضور داریم ولی از شمار نیروها به تناسب نیاز وضعیت کنونی، کاسته‌ایم. نیازی به حضور زیاد نیرو تا زمانی که ضرورت عملیاتی وجود نداشته باشد، نیست». نصرالله در آن زمان با اشاره به هماهنگی بالا میان روسیه و ایران در سوریه تاکید کرد که به رغم نبود تطابق کامل میان آنها، این دو کشور بیش از هر زمانی به هم نزدیک شده‌اند.

لشکر چهارم ارتش سوریه

تاسیس لشکر چهارم ارتش سوریه به دوران حافظ اسد، رئیس جمهوری پیشین سوریه بازمی‌گردد. در آن دوره رفعت اسد، برادر حافظ اسد، بیناینگذار این سپاه بود که پیشتر فرماندهی «سرایا الدفاع» را برعهده داشت که مسئول قتل عام شهر حماه در سال 1982 است. به گفته منابع آگاه، نیروی «سرایا الدفاع» بعد از تبعید رفعت اسد در سال 1984، در لشکر چهارم ادغام گردید. به گفته منابع فرانسوی، شمار نفرات این لشکر به 15 هزار نفر می‌رسد که به شکل خوبی مسلح شده‌اند و اکثر آنها از طائفه علویان سوریه هستند تا بدین ترتیب، وفاداری آنها به خانواده اسد، تضمین شده باشد. ماموریت اصلی این لشکر، حمایت از دمشق است اما در ماموریت‌های هجومی نیز از زمان بروز انقلاب سوریه در سال 2011 از آنها استفاده می‌شود. این لشکر، یگانی از عناصر نخبه نظامی به فرماندهی ماهر اسد است که همزمان فرماندهی گارد ریاست جمهوری و مقر رئیس جمهوری در اطراف منطقه المهاجرین در دمشق را نیز بر عهده دارد. فرماندهی ماهر اسد که مرد دوم رژیم قلمداد می‌شود، اهمیت مضاعفی را به لشکر چهارم داده به طوری که این تشکیلات، از جمله مجهزترین و آموزش دیده‌ترین تشکیلات ارتش سوریه به شمار می‌آید و مجهز به جنگ‌افزارهای سنگینی چون تانک «تی 72» ساخت روسیه است. رژیم اسد از این لشکر برای سرکوب انقلاب 2011 استفاده کرد. بنابر گزارش‌های متعدد خارجی، استان‌های درعا، حمص، بانیاس، ادلب و حماه نیز عرصه عملیات آن بوده‌اند.
واشینگتن بر أساس مفاد قانون «قیصر»، تحریم‌هایی را علیه کسانی که «عناصر کلیدی» رژیم نامیده و در ارتباط با لشکر چهارم هستند، اعمال کرده است. دفتر «اوفک» نیز نیروهای رژیم اسد، همسر اسد، ماهر اسد و لشکر چهارم را نیز به موجب دستور اجرایی شماره 13894، در لیست تحریم‌ها قرار داده است.

منبع: ایندپندنت عربی

ترجمه: العربیه فارسی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.
بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید