.
.
.

یک پرسش اشتباه؛ لوتر مسلمان چه زمانی ظهور می‌کند؟

ممدوح المهینی

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

همواره این پرسش برای ما مطرح می‌شود که چگونه اروپا و آمریکا به این سطح از عقلانیت و مدارای دینی دست یافتند. ده‌ها دین، مذهب و عقیده گوناگون در کنار هم بدون مشکل در همزیستی مسالمت‌آمیز زندگی می‌کنند.

در دانشگاه‌های پاریس، لندن و نیویورک گفت‌وگوهای مهم و فراوانی درباره ادیان و تاریخ آنها برگزار می‌شود و کتابخانه‌های این دانشگاه‌ها مملو از کتاب‌ها و مجلات با موضوع‌های فلسفه، روان‌شناسی و انسان‌شناسی است که مراحل پیشرفت بشریت و عقلانیت بشری طی هزاران سال را به بحث و بررسی می‌گذارد.

از مهمترین شخصیت‌های تاتیرگذار در شکوفایی غرب مارتین لوتر، کشیش آلمانی است که بیش از 500 سال پیش می‌زیسته و افکار وی که تاثیر بی‌بدیلی بر اروپا و جهان داشته، مجددا این روزها به بحث گذاشته شده‌اند.

داستان این مرد که پس از آسیب‌دیدن از صاعقه، زندگی کشیشی را برگزید برای جهان پر از تعصب و نفرت‌پراکنی امروز ما بسیار عبرت‌آموز است.

لوتر سه اقدام بسیار مهم انجام داد؛ اول آن که او‌ ایده آزار به خود از طریق عبادات و مناسک دینی سخت و جان‌فرسا برای رهایی از گناهان را رد کرد. لوتر خود از چنین ایده‌ای به‌شدت رنج برد، به‌طوری که وی برای رهایی از وجود گناهان خویش و به‌دلیل ترس از مجازات اخروی روزانه تا 6 ساعت به «اعتراف» اقدام می‌کرد.

او پس از کاوش در کتاب مقدس، نتیجه می‌گیرد که این ایده طاقت‌فرسا نادرست است. لوتر یک نظر ساده اما بسیار مهم را جایگزین کرد، این که رهایی و نجات نعمتی از جانب خداوند است که به بندگانش عطا می‌کند. رحمت خداوند شامل همه مردم می‌شود بدون آن‌که خود را برای تطهیر از گناهان خیالی آزار و شکنجه بدهند.

این ایده جان انسان‌ها را از سنگینی احساس گناه دائمی رها کرد، دیدگاه بدبینانه به زندگی را تغییر داد و انسان را مستقیم و بدون واسطه به خدا پیوند داد.

این دیدگاه افق و چشم‌انداز تیره و تار زندگی را تغییر داد و مردم به‌جای فکرکردن به مرگ و عذاب اخروی به زندگی و نحوه لذت‌بردن از آن روی آوردند.

از چنین منظری بود که ارزش‌های پروتستانی متولد شدند؛ چگونه مردمی که فقط به مرگ و عذاب الهی فکر می‌کنند، می‌توانند کار و زندگی بکنند و اقدام به نوآوری نمایند؟ اگر پایان هر انسان، دردناک و حاصل گناهان وی است، چه سود و فایده‌ای برای تلاش او وجود دارد؟

دومین اقدام مهم لوتر ترجمه کتاب مقدس از زبان لاتین، به زبان آلمانی بود. این اقدام انقلابی سبب شد مردم عادی بدون نیاز به واسطه و مفسر برای اولین بار خودشان مستقیم کتاب مقدس را قرائت کنند. جایگاه کشیشان با این اقدام متزلزل شد ‌و به تدریج نفوذ آنها از میان رفت.

اقدام سوم او به چالش کشیدن قدرت کلیسای کاتولیک بود. او با نصب اعلامیه بر درب کلیسای ویتنبورگ که حاوی 95 شکایت و انتقاد از کلیسای اعظم رم بود، به مردم نشان داد که چگونه کشیشان و اسقف‌ها در ابهت شاهانه و ملوکانه غرق شده‌اند، در حالی‌که مردم در فقر و بدبختی مطلق روزگار می‌گذرانند.

لوتر بسیار خوش‌ اقبال بود که اعلامیه او به‌دلیل اختراع ماشین چاپ توسط «گوتنبرگ»، که تاثیری مانند «فیس‌بوک» و «توییتر» در زمان حال داشت، به‌سرعت در اروپا منتشر شد.

به لطف این شرایط، افکار و ایده‌های لوتر سریعا منتشر شد و هواخواهان و مدافعان بسیاری یافت و بدین ترتیب دین مسیحیت در 31 اکتبر 1517 برای همیشه به دو مذهب تقسیم شد.

از مهمترین انتقادات لوتر، اعتراض او به فروش توبه‌نامه از سوی کلیسای کاتولیک بود.

کلیسا برای جمع‌آوری پول با گسیل‌کردن کشیش‌ها و مبشران به اقصی نقاط اروپا اعلام کرد مردم با خرید توبه‌نامه می‌توانند از عذاب و گناهان اخروی خودشان بکاهند.

لوتر با اعلام این که رهایی از سوی خداوند و بدون پرداخت پول انجام می‌شود، این ایده را رد کرد.

این اقدامات لوتر اساس اصلاحات دینی شدند؛ رابطه با خداوند مستقیم و بدون واسطه است و مردم عادی بدون نیاز به طبقه روحانیون فاسد می‌توانند متون دینی را قرائت کنند و در نهایت خداوند رحمت و نعمتهایش را بدون پول به انسان‌ها عطا می‌کند.

پس از مدتی جنگ‌هایی میان دو مذهب مسیحیت در گرفت که مهمترین آنها جنگ‌های سی ساله میان سال‌های 1618 تا 1648 میلادی بود. با این وجود افکار لوتر گسترش یافت و برخی ایده‌های جدید از آنها استنباط شد که حتی مخالف وی را برانگیخت.

با الهام از افکار لوتر انقلاب‌های اجتماعی چندی مانند انقلاب دهقانان در سال 1524 در واکنش به شرایط سخت زندگیشان شکل گرفت که طی آن بیش از 100 هزار نفر از آنها کشته شدند.

لوتر دارای شخصیتی کاریزماتیک، شجاع، عاشق بحث و جدل و با نشاط بود و چنین صفاتی نقش مهمی در انقلاب فکری و دینی وی بازی کردند. این امر نشان می‌دهد که ویژگی‌های شخصیتی در شکل‌گیری حوادث تاریخی بزرگ تاثیر به‌سزایی دارند.

مرحله اصلاح دینی نقطه آغاز رنسانس در اروپا و رهایی از تعصب دینی بود که در پی آن مراحل فکری دیگری همچون روشنگری و مدرنیسم شکل گرفتند. شخصیت‌ها و دلایل بسیاری باعث شکل‌گیری رنسانس در اروپا و تحولات بعدی در آمریکا شدند که بدون شک مارتین لوتر یکی از شخصیت‌های تاثیرگذار در این روند بوده است.

از چنین چشم‌اندازی پرسش‌هایی چون «چه کسی لوتر مسلمانان خواهد بود؟ و چه زمانی لوتر از میان مسلمانان ظهور می‌کند؟» در جهان اسلام مطرح شده‌اند که پرسش‌هایی نادرست و اشتباه به نظر می‌رسند.

تاریخ و حال حاضر جهان اسلام مملو از علما، مفکرین و فیلسوفان مسلمان مانند لوتر است که با اجتناب از هر گونه تعصب و با هدف حمایت از ذات دین اسلام، تفسیرهای عقلانی از این دین ارائه کردند.

در دوران مامون خلیفه عباسی، ترجمه کتاب‌ها و گفتمان عقلانی دینی رونق گرفت و علم کلام و فلسفه گسترش یافت. در آن دوران بدون هیچ ترسی از پیامد طرح افکار نوین، حلقه‌های فکری و دینی متفاوتی شکل گرفتند.

به‌دلیل چنین گشایش و آزادی ابراز عقیده، جهان اسلام شاهد شکوفایی در علم و فرهنگ بود و روشنفکران و فلاسفه زیادی از جمله التوحیدی، مسکویه، المعری، اخوان الصفا و بسیاری دیگر ابراز وجود کردند.

با این حال، این دوران درخشان در جهان اسلام همزمان با آغاز خروج اروپا از قرون وسطی رو به افول نهاد و جهان اسلام وارد دورانی تاریک و توقف تولیدات نوین فکری شد.

بدین ترتیب پرسش در مورد ظهور لوتر مسلمان نادرست است ‌و پرسش دقیق‌تر این است که چه زمانی شخصی مانند «فردریک دوم»، پادشاه بروسیا، در جهان اسلام ظهور خواهد کرد که شخصیت‌ها و فیلسوفان بزرگ وقت اروپا مانند کانت و ولتر را در آغوش گرفت و فضا را برای تفکر و بحث علمی، آزاد گذاشت.

و یا این که چه زمان شخصیتی مانند کاترین دوم ظهور می‌کند که از فیلسوفان و افکار عقلانی حمایت کرد و در کاهش تعصبات نقش مهمی ایفا نمود.

بدون حمایت و پشتیبانی چنین شخصیت‌هایی، افکار و ایده‌ها و حاملان آنها دوام نمی‌یافتند و تاثیر آنها تا به امروز ادامه پیدا نمی‌کرد.

نهضت علمی و فکری نمی‌تواند بدون دلایل و علل مشخصی شکل بگیرد. برای شکل‌گیری چنین نهضتی افزون بر روشنفکران، علما و فلاسفه، نیاز به رهبران و سیاسیون آگاه و دوراندیش نیز هست تا زمینه رشد تفکرات عقلانی و ارزش‌های علمی و مدرن را فراهم کنند و مانع شکل‌گیری تعصبات ‌و تندروی‌های دیگرستیزانه شوند.

منبع: الشرق الاوسط

ترجمه: العربیه فارسی

رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس می‌کنند.