فوری

پخش زنده
  • صفحه اصلى
  • ايران
  • دکتر حسن هاشمیان

    <p>دکتر حسن هاشمیان کارشناس امور جهان عرب و ایران</p>

    دکتر حسن هاشمیان کارشناس امور جهان عرب و ایران

    گزینه‌های حکومت ایران در یمن

    فرآیند حمله ائتلاف عربستان به یمن اگرچه با شدت عمل آغاز شد اما عجله‌ای برای کسب فوری نتایج نظامی ندارد و این می‌تواند فرصت کافی برای رئیس جمهور ایران ایجاد کند که بر قبول راه حل سیاسی در یمن اصرار کند. اما مهم‌تر از همه خامنه‌ای هنوز هیچ تصمیمی درباره گزینه‌های خود در یمن نگرفته است و به نظر می‌رسد به زودی هم در این باره تصمیم نگیرد.

    با وجود سیل اتهاماتی که به جمهوری اسلامی درباره حمایت آن از شورشیان حوثی وارد می‌شد، اما ایران همواره مدعی بود که هیچگونه کمکی در اختیار شبه نظامیان حوثی قرار نداده است. اما با ورود عربستان سعودی و نُه کشور دیگر منطقه به جنگ یمن، اکنون ایران چه کاری می‌تواند انجام دهد.

    ورود عربستان و کشورهای دیگر به جنگ یمن می‌تواند معادله نظامی در این کشور را به سرعت به ضرر حوثی‌ها تغیر دهد. از ساعات اولیه حملات هوائی عربستان سعودی اعلام کرد که توانسته آسمان یمن را در اختیار بگیرد، این بدان معنا است که حوثی‌ها در جنگ خود دیگر پشتیبانی هوائی ندارند و برخی از فرماندهان سابق ارتش و تعداد زیادی از قبائل یمن که بر طرف پیروز در این نبرد سرمایه گذاری کرده بودند و جانب حوثی‌ها را گرفتند، ممکن است با تغیر معادله جنگ دیگر از حوثی‌ها حمایت نکنند. در روزهای آینده شاهد سیل زیادی از این نیرو‌ها خواهیم بود که از صف حوثی خارج خواهند شد و به صف مقابل خواهند پیوست. همچنین ورود نیروی نظامی دیگر کشورهای عربی به این معنا خواهد بود که افسران علی عبئالله صالح رئیس جمهور برکنار شده یمن دیگر نمی‌توانند با تمام قوای خود در کنار حوثی‌ها بیاستند.

    از طرف دیگر نیروی دریائی مصر به همراه نیروهائی از سودان و اتیوپی کنترل رفت و آمد دریای سرخ را به عهده خواهند گرفت و هر گونه کمک تسلیحاتی از سوی ایران به حوثی‌ها را مانع خواهند شد. با این تغیرات عملا حمایت علی عبدالله صالح از حوثی‌ها به حداقل خود خواهد رسید و ارسال کمک‌های ایران به این شبه نظامیان با مشکل روبرو خواهد شد. در چنین شرایطی گزینه‌های جمهوری اسلامی چه خواهد بود. ایران از نظر سیاسی تلاش خواهد کرد واکنش عربستان به پیشروی حوثی‌ها به سوی عدن را یک «حمله خارجی» قلمداد کند و ایستادن در برابر آن را «مقاومت همه مردم کشور» در برابر متجاوزان تعریف کند. نخستین واکنش ایران از زبان علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی بر اینگونه تبلیغات اصرار می‌کند. اما مشکل ایران این است که کسی نه در منطقه و نه در جهان حرف آن را به خصوص درباره شرایط یمن قبول ندارد. حوثی‌های تحت حمایت ایران که تبلیغات جمهوری اسلامی آن‌ها را «نمایندگان انقلاب مردمی» یمن معرفی می‌کند هم پیمان علی عبدالله صالح رئیس جمهوری شدند که مردم یمن علیه وی انقلاب کردند.

    در ابتدای اعتراضات خود، حوثی‌ها بهانه انتقاد از عبدربه منصور هادی را افزایش بهای سوخت در کشور اعلام کردند اما اکنون بعد از گذشت نزدیک به شش ماه از سیطره حوثی‌ها بر پایتخت، قیمت سوخت ۱۲ برابر شده است و تمام اوضاع اقتصادی کشور به هم ریخته است. اما هیچ اعتراضی به این وضع جدید ممکن نیست زیرا احزاب سیاسی برآمده از انقلاب تعطیل شدند و رسانه‌های آن‌ها بسته شد. چند اعتراض خیابانی صورت گرفت اما با خشونت حوثی‌ها سرکوب شد. تلاش‌های سیاسی عبدربه منصورهادی برای ایجاد یک راه حل میانه و رسیدن به آشتی ملی نیز با زیر پا گذاشتن پیمان «صلح و مشارکت ملی» از سوی حوثی‌ها به بن بست رسید و شبه نظامیان همسو با ایران به جز منطق سلاح و به کارگیری قدرت «دسته‌های» خود، هیچ زبان دیگری را نمی‌فهمیدند. در این میان شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌ای صادر کرد و از حوثی‌ها درخواست کرد به آن متعهد باشند و با صدور بیانیه‌های بعدی چند بار درخواست خود از حوثی‌ها را تکرار کرد.‌بان کی مون دبیرکل سازمان ملل چند بار از اوضاع یمن ابراز نگرانی کرد و نماینده خود جمال بن عمر را برای همکاری با عبدربه منصورهادی «رئیس جمهور مشروع» یمن، به این کشور گسیل داشت اما جواب مثبتی از حوثی‌ها نگرفت. در حالی که نهادهای بین المللی و کشورهای منطقه امید به یک راه حل سیاسی در سر می‌پروراندند، اما روشن شد که حوثی‌ها نه فقط تمایلی به خروج از صنعاء ندارند بلکه برای بلعیدن همه کشور برنامه ریزی می‌کردند. در این میان مسؤولان جمهوری اسلامی بدون توجه به عواقب بحران یمن، باده مستی «سقوط چهار پایتخت عربی» در دستان آن‌ها سر می‌کردند.

    حتی در آخرین تلاش‌ها قبل از ورود عربستان سعودی به جنگ یمن، محمد بن سلمان وزیر دفاع این کشور از احمد پسر علی عبدالله صالح خواسته بود که به عدن نزدیک نشوند تا تلاش‌های جمال بن عمر برای ایجاد یک راه حل سیاسی به نتیجه برسد. در آخرین تلاش‌ها، جمال بن عمر محل گفتگوهای صلح یمن را از ریاض به شهر دوحه تغیر داد تا مورد موافقت حوثی‌ها قرار بگیرد اما بازهم حوثی‌ها بر طبل جنگ کوبیدند و با این تغیر مخالفت کردند.

    مهم‌تر از همه اینکه حوثی‌ها چه آنطور که مخالفان آن‌ها را «مزدوران ولی فقیه» می‌نامند و یا آنچه دستگاه‌های جمهوری اسلامی آن‌ها را «نیروهای انقلابی یمن» معرفی می‌کنند، وارد معادلات منطقه‌ای شده‌اند و منافع کشورهای منطقه از مصر گرفته تا عربستان سعودی را به خطر انداختند. حاکمیت ایران از طریق حوثی‌ها بر یمن به معنای حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، باب المندب و کانال سوئز خواهد بود که به هیچ وجه مورد قبول قرار نخواهد گرفت.

    گزینه‌های ایران

    علی رغم تبلیغاتی که سایت‌های متعلق به سپاه پاسداران در واکنش به حمله عربستان و متحدان آن به حوثی‌ها به راه انداختند، اما پرسش اساسی این است که در شرایط فعلی جمهوری اسلامی چه کاری می‌تواند انجام دهد که قبلا انجام نداده است:

    ۱- ورود به جنگ مستقیم با کشورهای منطقه

    این گزینه هم اکنون در برابر فرماندهان سپاه و علی خامنه‌ای رهبر ایران قرار گرفته است اما به نظر نمی‌رسد گزینه سهلی باشد، زیرا رهبران جمهوری اسلامی برخلاف تبلیغاتی که به راه انداخته‌اند، خیلی خوب می‌دانند که عبدربه منصور هادی رئیس جمهور مشروع یمن است و سازمان ملل و شورای امنیت از وی دفاع می‌کند و به تبع آن امریکا، اروپا و کشورهای منطقه از او حمایت می‌کنند. در واقع ورود ایران به جنگ با کشورهای منطقه کل محاسبات گذشته ایران را دچار تغیر و تحول خواهد کرد و جنگ پیش رو با تحریک گروه‌های شبه نظامی در یمن، لبنان یا عراق و یا حمایت از بشار اسد در سوریه هیچ شباهتی ندارد. نه اوضاع اقتصادی ایران چنین اجازه‌ای به فرماندهان سپاه خواهد داد تا وارد جنگ مستقیم شوند و نه شرایط سیاسی داخلی کشور همانند سال ۱۳۵۹ از آن‌ها حمایت می‌کند. بعد از تجربه ۳۶ سال از حاکمیت ولی فقیه در ایران، بیشتر مردم ایران به رهائی از چنگال استبداد فکر می‌کنند تا جنگیدن با کشورهای منطقه. اگرچه تبلیغات نظام سیاسی حاکم تلاش خواهد کرد احساسات ملی گرایانه مردم را برانگیزد و در ورای آن پنهان گردد اما خود آن‌ها نیک می‌دانند که قشرهای آگاه جامعه از رژیم حاکم در ایران حمایت نمی‌کنند. از اینرو بعید به نظر می‌رسد که خامنه‌ای تصمیم به ورود به جنگ مستقیم بگیرد، مگر اینکه روش عقلی هر محاسبه‌ای را بطورکل کنار بگذارد. یک احتمال دیگر اینکه فرماندهان سپاه به درگیر شدن در یک جنگ محدود زمانی فکر کنند به ویژه در پایان سال ۱۳۹۴ انتخابات دو مجلس شورای اسلامی و خبرگان در پیش است و با ایجاد یک جنگ می‌توانند رقیبان خود را به راحتی کنار بزنند و خود یکه تاز میدان شوند. اما موضوع به این بستگی دارد که تا چه حد شروع و پایان جنگ می‌تواند در کنترل فرماندهان سپاه ایران باشد.

    ۲- مشارکت ایران در راه حل سیاسی

    حسن روحانی و محمد جواد ظریف یک بار در سابق از امکان همکاری با کشورهای منطقه برای ایجاد یک راه حل سیاسی برای یمن صحبت کرده بودند. اما به دلیل برآورد فرماندهان سپاه پاسداران ازاوضاع نظامی یمن و قبول این برداشت که حوثی‌ها دست بالا را در کشور جنگزده یمن دارند و می‌توانند به راحتی از طریق جنگ به اهداف خود برسند، کسی در داخل ایران اهمیتی برای سخنان رئیس جمهور و وزیر خارجه او قائل نشد. اما اکنون با تغییر معادله نظامی و آنکه قدرت پیشروی حوثی‌ها بطور کامل متوقف شده و امکان ضعف آن‌ها آشکار شده است، دیدگاه‌های حسن روحانی و محمد جواد ظریف می‌تواند با قدرتی بیش از گذشته مطرح شود و کشورهای منطقه از آن استقبال خواهند کرد.

    اما این موضوع به این بستگی دارد که رهبری ایران تا چه حد با خروج شبه نظامیان حوثی از معادله سیاسی و قبول نقش حزبی آنان در یمن و نه نقش نظامی آن‌ها آمادگی دارد. در حال حاضر نه علی خامنه‌ای و نه فرماندهان سپاه با چنین رویکردی آن هم بعد از آغاز حمله عربستان به یمن موافق نیستند. اما در صورت نادیده گرفتن این گزینه دیگر گزینه‌ای در برابر جمهوری اسلامی وجود ندارد و ایران یا باید نظاره گر و تماشاچی آنچه اکنون در صحنه نبرد نظامی اتفاق افتاده باشد و یا مستقیما وارد جنگ با کشورهای منطقه و سازمان‌های بین المللی شود.

    آنچه که واضح است فرآیند حمله ائتلاف عربستان به یمن اگرچه با شدت عمل آغاز شد اما عجله‌ای برای کسب فوری نتایج نظامی ندارد و این می‌تواند فرصت کافی برای رئیس جمهور ایران ایجاد کند که بر قبول راه حل سیاسی در یمن اصرار کند. اما مهم‌تر از همه خامنه‌ای هنوز هیچ تصمیمی درباره گزینه‌های خود در یمن نگرفته است و به نظر می‌رسد به زودی هم در این باره تصمیم نگیرد.
    منبع: سایت گویا نیوز

    ** مقالات منتشر شده تنها نظر نویسندگان آنها را منعکس می‌کند.

    تبلیغات

    برگزیده های کاربران