.
.
.

نگاهی به کارنامه «دیلیپ کومار» ستاره فقید سینمای هند

از معروف‌ترین فیلم‌های او «شاکتی» بود که در ایران به اسم «قانون» نمایش داده شد

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

دیلیپ کومار، چهارشنبه 7 ژوئیه 2021، در سن 98 سالگی در بمبئی درگذشت. او یکی از اولین «متود آکتور»های سینمای هند بود، که در کنار راج کاپور و دِو آناند، سینمای هندوستانِ پس از استقلال از بریتانیا را در دهه‌های پنجاه و شصت میلادی شکل دادند، به‌طوری که امروزه به وجود آمدن «فیلم هندی» را تا حد زیادی مدیون زحمات آنها می‌دانند.

این بازیگر در سال 1922 با نام اصلی «یوسف خان» در شهر پیشاور، که در آن زمان بخشی از شبه‌قاره هند بریتانیا بود، و بعد از استقلال به پاکستان رسید، در خانواده‌ای مسلمان متولد شد. از آنجایی که هند و پاکستان پس از استقلال اختلافات شدید مذهبی داشتند که حتی در مواردی به جنگ نیز کشیده شد، هنگامی که یوسف خان می‌خواست وارد بالیوود بشود، برای پنهان کردن هویت اسلامی خود، نام هندی دیلیپ کومار را برگزید.

در سال‌هایی که در پی آمد، کومار به‌عنوان یکی از بزرگترین ستاره‌های سینمای هند و اولین «متود آکتورها»ی بالیوود مطرح شد، به طوری که اغلب او را با مارلون براندو، ستاره سینمای آمریکا، مقایسه می‌کنند. بر این اساس، کومار برای آماده کردن خود برای ایفای نقش‌های مختلف، سختی‌های بسیاری متحمل می‌شد. به‌عنوان مثال، زمانی که قرار بود در صحنه‌ای نقش مرد محتضر را بازی کند، آنقدر دور استودیو دوید که به حالت مرگ افتاد. یا جای دیگری، برای خوب درآوردن یک صحنه موسیقایی، مدتها وقت گذاشت تا نواختن ساز سنتی مشهور هند «سیتار» را بیاموزد.

دیلیپ کومار
دیلیپ کومار

کومار پس از بازی کردن در تعداد زیادی فیلم تراژیک، لقب «پادشاه تراژدی» را به خود اختصاص داد. بسیاری از فیلم‌های اولیه‌اش حول محور عشق‌های دست‌نیافتنی می‌گشت. «راهبه» (1950) را مثل «رومئو و ژولیت» شکسپیر، با اشک ریختن بر مزار معشوقش به پایان رساند. در «آرزو» (1950) شخصیت «هیث‌کلیف» رمان مشهور انگلیسی «بلندی‌های بادگیر» را بازسازی کرد. در «دیدار» (1951) نقش مردی نابینا را بازی کرد که از طریق جراحی بینایی‌اش را به دست می‌آورد، اما وقتی می‌فهمد دکتر جراحش عاشق همان زنی است که او هم دوستش دارد، دوباره خودش را کور می‌کند.

کومار در دهه 1970، کمتر بر پرده نقره‌ای ظاهر شد. اما یک دهه بعد با بازآفرینی شخصیت سینمایی خود به‌عنوان «عاقله‌مرد»، با قدرت به صحنه بازگشت. عموم ایرانیان او را از همین دوران و با فیلم «شاکتی» (1982) که در ایران تحت عنوان «قانون» بارها و بارها در سینما و تلویزیون به نمایش درآمد به خاطر می‌آورند. در این فیلم، دیلیپ کومار نقش پلیس وظیفه‌شناسی را بازی می‌کند که به‌خاطر سخت‌گیری‌اش در حفظ قانون، پسرش «ویجی»، با بازی فوق ستاره سینمای هند آمیتاب باچان، را از خود می‌راند و در نهایت مجبور می‌شود او را با تیر بزند. دوبله مشهور این فیلم به فارسی، با صدای منوچهر اسماعیلی به جای کومار و خسرو خسروشاهی به جای باچان، به یکی از به‌یادماندنی‌ترین دوبله‌ها در نزد ایرانیان تبدیل شده است.

کومار در سال 1998 در آخرین فیلم خود نقش‌آفرینی کرد، و پس بازنشستگی از بالیوود مدتی را در عالم سیاست سر کرد. در همان سال، دولت پاکستان بالاترین نشان شهروندی خود، «نشان امتیاز» را به وی اعطا کرد. در آن زمان، به‌دلیل افزایش تنش‌های مذهبی میان هند و پاکستان، بسیاری از سیاستمداران هندی کومار را سرزنش کرده و از او خواستند تا نشان را پس بدهد، اما وی قبول نکرد. بعدها در زندگی‌نامه‌اش نوشت که به نظر او، بازگرداندن نشان فقط باعث تیره و تار شدن هرچه بیشتر روابط هند و پاکستان می‌شد. کومار تا لحظه آخر تلاش کرد دو پارهٔ جداافتادهٔ شبه‌قاره هند را با هم آشتی بدهد.