.
.
.

آیا «آیت‌الله ایروانی» جانشین سیستانی در حوزه نجف می‌شود؟

ایروانی اخیرا با گشایش دفتر و تمرکز بر درس «خارج فقه» گام بزرگی به‌سوی زعامت حوزه علمیه نجف برداشته است

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

پس از آن که محمدسعید حکیم، در اثر سکته قلبی در سپتامبر گذشته درگذشت، شانس انتخاب محمدباقر ایروانی، به عنوان جانشین علی سیستانی، مرجع 92 ساله شیعیان در حوزه علمیه نجف به عنوان «مرجعیت عالی» بسیار افزایش یافته است.

ایروانی به‌رغم وجود فقهای نامداری چون «اسحاق الفیاض» و «بشیر النجفی»، برای کسب موقعیت عالی در حوزه نجف و با هدف برگزاری جلسات با اساتید حوزه و مردم عادی پیرامون مسائل فقهی به گشایش دفتر شخصی خود اقدام کرد.

آیت‌الله علی سیستانی
آیت‌الله علی سیستانی

مکان دفتر ایروانی از لحاظ تاریخی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. این مکان پیشتر دفتر عبدالهادی شیرازی، مرجع بزرگ شیعه بوده است. ایروانی در این دفتر بدون در نظر گرفتن پروتکل‌های دست و پاگیر و بدون وجود نیروهای حفاظتی، شخصا از میهمانان استقبال کرده و آنها را بدرقه می‌کند.

ناظران این اقدام ایروانی را هوشمندانه دانستند چرا که او با احترام به جایگاه سیستانی «رساله علمیه»، کتاب فتواهای شخصی خود را منتشر نساخت و مانند دیگر مراجع، دفاتر نمایندگی در شهرها و روستاهای عراق جهت دریافت وجوه شرعی نیز ایجاد نکرد.

این اقدامات از دید ناظران گام‌هایی جهت کسب مشروعیت و آماده‌سازی برای مرحله پس از سیستانی تعبیر شده است.

ابوالقاسم خویی و علی سیستانی
ابوالقاسم خویی و علی سیستانی

ایروانی همچنین در «مدرسه غروی» واقع در آرامگاه علی بن ابیطالب، امام اول شیعیان، برای حدود 600 طلبه درس «خارج فقه» ارائه می‌دهد، درسی که معادل دوره «دکترا» در دانشگاه محسوب می‌شود.

حضور گسترده طلاب حوزه در دروس ایروانی، ضمن آن که جایگاه فقهی و اجتناب او از پیچیدگی‌های تدریس را نشان می‌دهد، به تقویت موقعیت وی در حوزه نجف نیز کمک شایانی کرده است.

به‌همین دلیل اقدام به بازگشایی دفتر توسط ایروانی با استقبال بسیاری از سوی فقها و اساتید حوزه نجف مواجه شد و بسیاری از فقهای شیعه در قم، خلیج و لبنان هم این اقدام را ستودند و از آن حمایت کردند.

منابع نزدیک به دفتر سیستانی با اعلام این که وی دغدغه دفاع از کلیت حوزه را دارد، اشاره کردند که «آیت‌الله سیستانی هیچ مخالفتی با فعالیت‌های اخیر شیخ باقر ایروانی نداشته بلکه آنها را در راستای منافع حوزه دانسته و موافق این اقدامات است.»

شيخ هادی آل‌راضی
شيخ هادی آل‌راضی

ایروانی و رقبا

العربیه پیشتر در گزارشی با عنوان «آینده مرجعیت در حوزه نجف پس از سیستانی» به شخصیت‌های مهمی چون هادی آل‌راضی، حسن الجواهری و باقر ایروانی به عنوان جانشینان احتمالی سیستانی اشاره کرده بود.

هر چند که نام رقبای دیگری مانند اسحاق الفیاض، بشیر النجفی، محمدرضا سیستانی و ریاض الحکیم نیز برای مرجعیت عالی حوزه نجف مطرح هستند اما گشایش دفتر و برگزاری جلسات خارج فقه از سوی ایروانی فرصت او را برای زعامت حوزه نسبت به دیگر رقبا تا حدودی افزایش داده است.

منابع خبری به العربیه گفتند که برخی از مراجع رقیب مانند آل‌راضی با توجه به این که چشم‌داشتی به مقام و زعامت حوزه ندارند، از اقدامات اخیر ایروانی حمایت کرده و فعالیت‌های او را در راستای تقویت حوزه بر شمرده‌اند.

شیخ اسحاق الفیاض
شیخ اسحاق الفیاض

پس از درگذشت آیت‌الله ابوالقاسم خویی، مرجع عالی پیشین حوزه نجف در سال 1992 و جانشینی سیستانی، مراجع دیگری چون مرتضی بروجردی و اسحاق الفیاض از فقهای مسلم آن دوره بوده ‌و از لحاظ فقهی در سطح سیستانی بودند، اما پس از مطرح‌شدن نام سیستانی، این مراجع با هدف فرصت‌دادن به وی از رقابت کنار کشیدند و منتظر زمان مناسب جهت جانشینی ماندند.

ناظران پیش‌بینی می‌کنند که همین امر در مورد زعامت ایروانی نیز رخ خواهد داد و دیگر فقهای رقیب به‌ویژه هادی آل‌راضی و حسن الجواهری که از لحاظ رویکرد فقهی همچون ایروانی از فقهای «میانه‌رو» به‌شمار می‌روند، با مرجعیت او‌ مخالفتی نخواهند کرد.

أيت‌الله ابوالقاسم خويي
أيت‌الله ابوالقاسم خويي

صفات و صلاحیت‌های شخصی

آیت‌الله ایروانی 72 سال سن دارد که 30 سال به تدریس «خارج فقه» و 15 سال به تدریس دیگر سطوح عالی، معادل دوره فوق لیسانس در نظام دانشگاهی مشغول بوده است.

او همچنین شاگردان زیادی از کشورهای عراق، ایران، افغانستان، پاکستان، سعودی، قطر و بحرین دارد.

وجود شبکه گسترده از شاگردان، به ایروانی در رسیدن به جایگاه مرجعیت عالی و گسترش فتواهای او پس از زعامت حوزه کمک شایانی خواهد کرد.

ایروانی، شاگرد ابوالقاسم خویی، محمدباقر صدر و علی سیستانی بوده که به نقل از نزدیکانش، خویی بیشترین تاثیر را بر وی داشته است.

او شهروند عراق بوده اما در دوران صدام حسین، رئیس جمهوری پیشین عراق به ایران تبعید شد و سال‌ها در حوزه علمیه قم تدریس کرد. پس از سقوط نظام سابق عراق، وی مجددا به نجف بازگشت و به تدریس و تحقیق در امور دینی پرداخت.

ایروانی اصلیتی ارمنستانی دارد که جد بزرگ او بیش از یکصد سال پیش از ایران به عراق مهاجرت کرد.

محمدتقی ایروانی، پدر و میرزا یوسف ایروانی، پسر عموی پدر او نیز از شاگردان آیت‌الله خویی بودند.

ایروانی فاقد قبیله و خاندان بزرگ در عراق است و به گفته ناظران این وضعیت خانوادگی مزیت بزرگی برای کسب مرجعیت عالی حوزه از سوی وی خواهد بود چرا که زعامت احتمالی او دستخوش کشمکش و رقابت‌های خانوادگی نخواهد شد.

محمدباقر صدر
محمدباقر صدر

ایروانی و سیاست

منابع نزدیک به ایروانی تاکید دارند که‌ وی در مدت طولانی تدریس «خارج فقه» در مسائل سیاسی و حزبی دخالت نکرد و در صورت کسب زعامت حوزه، به احتمال از رویکرد آیت‌الله خویی پیروی کرده و بر صدور فتوا و تحقیق و تدریس تمرکز خواهد کرد.

این منابع گفتند که عدم دخالت در سیاست از سوی ایروانی به معنای دوری مطلق او از سپهر سیاسی نیست بلکه او در صورت نیاز و برای حفظ مال و جان مسلمان حتما نظر خود را عرضه خواهد کرد.

به نظر نزدیکان ایروانی، او مخالف اسلام سیاسی، تندروی، فرقه‌گرایی و تروریسم از طریق فتواهای دینی است و از رویکردهای اعتدال‌گرایانه و اصلاح‌طلبانه با روش‌های مسالمت‌آمیز حمایت می‌کند.

ناظران بر این باور هستند که در صورت کسب مرجعیت حوزه نجف از سوی ایروانی، رویکردهای شخصی او بر جایگاه مرجعیت وی تاثیرگذار خواهد بود و مقلدان خود را از درگیرهای فرقه‌گرایانه و تندروانه برحذر داشته و بر صلح و رواداری تاکید خواهد کرد.