.
.
.

با ضعف دولت مدنی در عراق روحانیون شیعه به عرصه تصمیم‌گیری می‌رسند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

در حالی که اتهام‌های فساد، سیاستمداران عراقی را تعقیب می‌کند و جایگاه ارتش این کشور، به دلیل شکست‌هایش در میدان‌های نبرد، متزلزل شد، بار دیگر نقش روحانیون مذهبی به عنوان دو رهبر ملی، برجسته شد.

آیت الله سیستانی و حجت الاسلام مقتدي صدر، به عنوان پر نفوذترین روحانیون شیعه عراقی ظاهر شدند و تلاش کردند با فشار بر حیدر العبادی نخست وزیر این کشور، راه حلی برای فساد بیابند.

چنانچه العبادی در راضی کردن سیستانی و صدر با عمل به وعده‌هایش شکست بخورد و نتواند تدابیری برای مبارزه با فساد اتخاذ کند، ممکن است دولتش تضعیف شود؛ آن هم در حالی که نیروهای عراقی خود را برای جنگ موصل، دومین شهر بزرگ عراق، به منظور خارج کردنش از تصرف گروه دولت اسلامی موسوم به داعش آماده می کنند.

در هفته‌های اخیر، دو روحانی، فشارهای خود را بر العبادی افزودند. سیستانی نا خرسندی خود را از وضعیت موجود نشان داد و ژانویه گذشته گفت از تکرار دعوت‌ها به اصطلاح «صدایش گرفت». پس از آن پنجم فوریه اعلام کرد که دیگر در خطبه‌های هفتگی نماز جمعه، جز درباره امور دینی سخن نخواهد گفت.

اما صدر، اعتراض‌های خیابانی را شدت بخشید.

این در حالی است که بر خلاف قانون اساسی ایران، قانون اساسی عراق هیچ نقشی برای روحانیون قائل نشده است. با این وجود به دلیل ضعف طبقه سیاسی و نا ممکن بودن برجسته شدن شخصیتی از ارتش بر خلاف گذشته، نقش روحانیون بیش از پیش افزایش می‌یابد.

با وجود این‌که پیام دو رهبر دینی یکی است، اما اختلاف میان آن‌ها زیاد است. سیستانی در دهه هشتم عمر خود به سر می‌برد. او در شهر مذهبی نجف زندگی می‌کند و هیچ مقام سیاسی رسمی ندارد اما سخنان او، هدایت کننده میلیون‌ها شیعه عراقی است. اکنون سیستانی با سکوت، ناخرسندی خود را نشان می‌دهد.

اما صدر ۴۲ ساله که در جریان جنگ «سپاه المهدی» با نیروهای آمریکایی پس از سال ۲۰۰۳، نامش بروز یافت، گفتمانی مستقیم‌تر دارد، او ضرب‌الاجلی ۴۵ روزه برای العبادی به منظور عمل به وعده‌های اصلاحات تعیین کرد.

العبادی آمادگی خود را برای عمل نشان داد، اما دستاوردهایش اندک بود. به طور مثال به جای اصلاحات گسترده، به جای برخی از وزرا، کارشناسانی مستقل نهاد، در حالی که صدر خواهان تغییر ریشه‌ای است.

صدر منطقه سبز بغداد (خضرا) را، قلعه‌ای برای حمایت از فساد توصیف کره و از هوادارنش خواست به صلح‌آمیز بودن تظاهرات پایبند باشند. اما دفتر سیاستی از هرگونه اظهار نظر در این باره خودداری می‌کند.

ضیاء الاسدی رهبر فراکسیونی در پارلمان عراق که از صدر تبعیت می‌کند، به خبرگزاری فرانسه گفته است: «توافق میان دو رهبر دینی بر سر اصلاحات مساله‌ای بدیهی است».

او افزود: «هماهنگی مستقیمی وجود ندارد اما مقتدی صدر پیش از هرچیز مطمئن می‌شود که گفته‌هایش، خلاف خواسته آیت‌الله العظمی سیستانی نباشد».

او تاکید کرد که این دو رهبر دینی، «هر از چند گاهی» از راه دفترهایشان با یکدیگر تماس می‌گیرند.

به نظر می‌رسد که سیستانی، در پی حفظ نفوذ معنوی و دینی خود است، اما صدر فعالی سیاسی است که صدایش رسا است و می‌تواند هوادارانش را بر روی زمین بسیج کند.

این نخستین بار نیست که آیت‌الله سیستانی پس از تصرف مناطق وسیعی از عراق توسط شبه‌نظامیان داعش، بر برنامه سیاسی تاثیر می‌گذارد. او باعث سرنگون شدن دولت نوری مالکی نخست وزیر سابق پس از هشت سال نشستن بر این کرسی شد؛ سال‌هایی که فساد در طبقه حاکمه و میان سران ارتش، منتشر شد.

تنها کاری که سیستانی برای سرنگونی مالکی کرد، این بود که در یکی از خطبه‌های جمعه که توسط یکی از نمایندگانش خوانده شد، گفت: «سیاستمداران نباید به پست‌ها چنگ بزنند».

اقدام سیستانی برای برکناری مالکی نزدیک به جمهوری اسلامی ایران، استقلال این مرجع تقلید را از حاکمان تهران نشان داد. سیستانی با وجود این‌که ایرانی الاصل است، اما با نظریه ولایت فقیه حاکم بر ایران مخالفت می‌کند.

صدر با این‌که مدتی را در ایران گذراند، اما تلاش می‌کند جریان‌اش، عربی و مورد قبول از سوی دیگر همسایگان عراق، جلوه کند.

در ۱۲ سال گذشته، دولت‌های عراق، در بهبود وضعیت معیشتی مردم شکست خوردند. سقوط قیمت نفت بر درآمدهای عراق هم تاثیر به سزایی گذاشت و وضعیت مردم را بدتر کرد.

با وجود این‌که ذخایر نفتی عراق از جمله بزرگترین ذخایر نفتی در جهان است، اما در رتبه بندی بین‌المللی، یکی از فاسدترین کشورها است و در زمنیه شفافیت، ۱۶۱ تا ۱۶۸ مین کشور است.

کمیته سلامت پارلمان عراق که در اتهام‌های رشوه گیری تحقیق می‌کند، می‌گوید که در سال گذشته، ۱۳۰۶۷ پرونده را بررسی کرده که شامل حدود ۴ هزار کارمند دولتی از جمله ۱۸ وزیر سابق و کنونی می‌شود.

همه این ها باعث ضعف حکومت مدنی در عراق و قدرت گرفتن روحانیونی می‌شود که شعار مبارزه با فساد را سر می‌دهد.