.
.
.

دیپلماسی سعودی ایران را از شاخ آفریقا دور می‌کند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

در راهروهای دیپلماسی سعودی، حرکتی فعال دیده می‌شود که ریاض از راه آن می‌خواهد شبکه امن عربی و اسلامی ایجاد کند؛ شبکه‌ای که تنها بر گزینه‌های کلاسیکی در تعامل با کشورهایی که همواره رابطه‌ای قوی و دائم با سعودی داشته‌اند استوار نیست، بلکه در پی گزینه‌های دیگری است که از راه آن روابط خود را با پایتخت‌هایی که روابط حسنه‌ای همواره با آن‌ها داشته اما سطح همکاری سیاسی، امنیتی و تبادل اقتصادی و فرهنگی میان دو طرف اندک بود، توسعه دهد.

هایلی مریام دسالنی نخست وزیر اتیوپی در مراسم استقبال در کاخ یمامه در ریاض، دوش به دوش ملک سلمان بن عبدالعزیز راه می‌رفت. این دیدار مورد استقبال بزرگی از سوی مسئولان دولتی قرار گرفت و پس از آن، مسئولان سعودی و اتیوپیایی، دیدارهای دو جانبه‌ای برگزار کردند.

عمر جیله رئیس جمهوری جیبوتی که ۱۸ اکتبر به سعودی سفر کرد هم مود استقبال گرم پادشاهانه قرار گرفت. در سفر او نیز دیدارها و گفت‌وگوهایی در سطح‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و نظامی برگزار شد.

ریاض ایستگاه آسیاس افورقی رئیس جمهوری اریتره هم بود. او ۳ ماه پس از رسیدن به قدرت، با ملک سلمان بن عبدالعزیز دیدار و گفت‌وگو کرد؛ آن هم در دوره‌ای که سعودی شاهد حرکتی ماراتونی با حضور رهبران سیاسی عرب و مسلمان است.

اما گرمی استقبال از رهبران اتیوپی، جیبوتی و اریتره، تنها یک پروتوکل تشریفاتی نبود، بلکه ریاض از راه آن در پی منعکس کردن جهت‌گیری جدید دپیلماتیک سعودی است؛ سیاسیتی که هدف از آن، توسعه روابط با «شاخ آفریقا» است؛ مساحتی جغرافیایی که «اتاق خلوت» ایران به شمار می‌رفت و از آن برای نفوذش در آفریقا با هدف توسعه عملیات اطلاعاتی‌اش در منطقه مشرف بر اقیانوس هند، خلیج عدن و دریای سرخ استفاده می‌کرد.

تهران در سال‌های اخیر، ناوگان دریایی خود که در آب‌های بین‌المللی در نزدیکی تنگه باب‌المندب مستقر است، توسعه داد. همچنین حضوری امنیتی در شاخ آفریقا داشت که مکمل حضور گسترده در سودان بود. آن هنگام روابط میان تهران و خارطوم مستحکم و نزدیک بود به گونه‌ای که سودان میزبان اردوگاه‌های آموزشی ایران شد و به صحنه‌ای برای عملیات امنیتی و ایستگاه امدادی به منظور رساندن اسلحه ایرانی به گروه‌های فلسطینی در نوار غزه از راه سینا تبدیل شد.

مشارکت سودان در ائتلاف عربی برای حمایت از «مشروعیت» در یمن و اعزام شماری از سربازانش به این کشور، پس تفاهم‌هایی میان ریاض و خارطوم صورت گرفت که به کاهش همکاری سیاسی و نظامی سودان با ایران انجامید.

ناظران تحرکات اخیر سعودی بر این باورند که روابط دیپلماتیک متین میان ریاض و کشورهای «شاخ آفریقا» می‌تواند به تامین امنیت منطقه‌ای و دریایی در باب‌المندب بینجامد و باعث کاهش عملیات دزدان دریایی، جلوگیری از رفت‌وآمدهای گروه‌های تروریستی از راه دریا و همچنین کنترل عملیات قاچاق اسلحه به یمن یا مناطق دیگر تنش در خاورمیانه شود.

یمن، دیگر پرونده‌ای است که در روابط با این کشورها حائز اهمیت است به ویژه این‌که به یمن نزدیک هستند و روابط تاریخی، فرهنگی و تجاری با آن دارند. همچنین شماری از یمنی‌ها به عنوان بازرگان یا پناهجوی فراری از جنگ جاری در کشورشان، در کشورهای شاخ آفریقا به سر می‌برند. در همین زمینه اسماعیل عمر جیلیه رئیس جمهوری جیبوتی به روزنامه سعودی «الریاض» گفت: «نقش ما از لحظه نخست روشن و اعلام شده است، ما پشتیبان عملیات توفان قاطعیت و احیای امید هستیم، علاوه بر آن پیش از آغاز عملیات توفان قاطعیت، موضع ما پشتیبانی از دولت مشروع یمن به ریاست عبد ربه منصور هادی بود.»

به گفته منابع آفریقایی، ریاض شاهد سفرهای رسمی سومالیایی و چادی در همین چارچوب خواهد بود که پادشاهی سعودی از راه آن در پی توسعه روابط خود با کشورهای قاره سیاه است.

آفریقا تنها مسیر حیاتی نیست که سعودی در روابط خارجی خود در آن گام برداشته است. کشورهای اسلامی واقع در شرق آسیا نیز مورد اهتمام دیپلماتیک است. این را عادل الجبیر وزیر امور خارجه سعودی بیان کرده که در سه روز اخیر به دو کشور بزرگ اسلامی مالزی و اندونزی سفر کرد و پس از آن توقفی در سنگاپور، کشور اقتصاد نوین داشت.

یک ناظر سعودی اندونزی را ثقل و عمق اسلامی-بشری می‌داند. مالزی هم که شاهد پیشرفت اقتصادی و صنعتی بود، به آن افزوده می‌شود. از این رو این دو کشور جایگاه ویژه‌ای در منظومه منطقه‌ای دارند. او می‌گوید که ریاض در روابط با این دو کشور تعاملی از جایگاه بالا و متکبرانه ندارد بلکه خود را به عنوان شریک تجاری و اقتصادی مطرح می‌کند. سعودی می‌خواهد وارد بازار دو کشور شود و از ثروت مالی خود برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های توسعه‌ای و صنعتی که سودش به دو طرف می‌رسد، استفاده کند. این همان سیاستی است که ریاض در تعامل با کشورهای «شاخ آفریقا» دارد؛ سیاستی که همه را مساوی، هم سطح کرده و رابطه را در چارچوب احترام متقابل قرار می‌دهد. این ناظر در این باره به استقبال گرم از رئیس جمهوری جیبوتی اشاره می‌کند.

این مرحله از روابط گسترده که از سیاست سنتی محدود در کشورهای خاورمیانه عبور می‌کند، دارای ابعاد سیاسی و امنیتی خواهد بود؛ به ویژه این‌که در مرحله‌ای است که دخالت‌های ایران شامل چهار پایتخت اصلی عربی می‌شود: بغداد، دمشق، بیروت و صنعا؛ مناطقی که هم‌کنون عمق ژئوسیاسی تهران هستند اما همه این مناطق در این‌که مناطق تنش، بی‌ثباتی و نا امنی هستند و از مشکلات اقتصادی و فرقه‌ای رنج می‌برند، مشترکند. از این رو شماری از ناظران معتقدند تلاش سعودی برای روابط با پایتخت‌های باثبات‌تر، کم تنش‌تر و فراگیرتر در نقشه جهان اسلام، می‌تواند به تحقق منافع سعودی برپایه شراکت‌های رسمی همساز با قوانین بین‌المللی بینجامد.