.
.
.

پس از سال ها دوری از تجربه.. کردها با دشمنی مسلح تر از خود می جنگند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

مهمات یکی از نیروهای پیشمرگه کرد به پایان رسید. او اما دو گلوله را نگاه داشت تا اگر هنگام عقب نشینی به دست نیروهای داعش اسیر شود، به زندگی خود پایان دهد.

نیروهای پیشمرگه که زمانی جنگویانی با استعداد و پر تجربه به شمار می آمدند، در نخستین امتحان بزرگ و پس چند روز درگیری در جبهه ای به طول هزار کیلومتر، مجبور به عقب نشینی شدند؛ مساله ای که برای نیروهای داعش امکان تغییر دوباره نقشه خاورمیانه با تصرف شمار بیشتری از سرزمین ها را، فراهم کرد.

نیروهای پیشمرگه نشان دادند چنانچه در معرض حمله دشمنی با توان تسلیحاتی بالاتر و شور انتحاری قرار گیرند، توان ایستادگی ندارند.

یکی از نیروهای پیشمرگه که خواست نامش فاش نشود- چرا که فرماندهان انتشار هرگونه خبر از عقب نشینی ها را ممنوع کرده اند-، در این باره به خبرگزاری رویترز گفت: «غافلگیرمان کردند.»

او افزود: «در مقابل هر خمپاره ای که شلیک می کردیم، با شلیک صد خمپاره پاسخ می گفتند. نمی دانیم از کجا آمده اند. تماس با یکدیگر را از دست دادیم. اسلحه کافی نداشتیم. آشوب برپا بود.»

تنها پس از چند روز از آغاز حملات داعش، کردها عقب نشینی کردند و پشت سر خود شهرها و روستاهایی را جا گذاشتند که سالها کنترلشان را در دست داشتند؛ اینگونه بود که ده ها هزار نفر به دستان تندروهایی رها شدند که به اعدام های دستجمعی و بریدن سرها، شهره هستند.

شبه نظامیان داعش، به 35 کیلومتری اربیل پایتخت اقلیم کردستان عراق رسیدند، مساله ای که ایالات متحده را بر آن داشت تا برای نخستین بار از زمان خروجش از عراق در سال 2011، دست به اقدام نظامی از راه حملات هوایی در این کشور بزند.

این شکست باعث شد تا شهرت شکست ناپذیری نیروهای پیشمرگه آسیب ببینید؛ در حالی که پیشتر به پیشمرگه ها، به عنوان تنها نیرویی در عراق نگاه می شد که می تواند در برابر گروه داعش بایستند. این شکست، منطقه کردستان را به عنوان تنها منطقه با ثبات در کشوری چند پاره در اثر تنش های فرقه ای، در معرض تهدید قرار داد.

هلگورد حکمت مدیر اطلاع رسانی وزارت پیشمرگه در این باره گفته است: «این نخستین باری است که می بینیم نیروهای پیشمرگه عقب نشینی می کنند؛ رویدادی که تاثیر خود را بر جامعه کرد گذاشت.»

نیروهای پیشمرگه اشغال را تجربه نکرده بودند

نیروهای پیشمرگه از دل جنبش ملی کردها پس از فروپاشی دو امپراتوری عثمانی و قاجار، در نیمه اول قرن بیستم خارج شد. شمار این شبه نظامیان به حدود 200هزار نفر می رسد.

در دهه های حکومت مشت آهنین صدام در عراق، نیروهای پیشمرگه برای کردهای عراق که همواره آرزوی برپایی کشوری مستقل در سر داشتند، به عنوان برجسته ترین نگهبانان، نقش ایفا کردند.

در دوره دیکتاتوری صدام، پیشمرگه ها هر از چند گاهی در معرض حملات ارتش عراق قرار می گرفتند. برخی حمله ها با استفاده از اسلحه شیمیایی صورت می گرفت. نیروها و فرماندهان این گروه توسط نیروهای امنیتی عراق هم ترور می شدند. اما پیشمرگه ها هیچ گاه در معرض حمله اشغالگران قرار نگرفتند و در این زمینه آزمایش نشده اند.

در حالی که شیعیان و سنی ها در جنگ فرقه ای غوطه می خوردند، کردستان از خونریزی ها دور ماند. نداشتن تجهیزات پیشرفته نیز مشکلی برای کردها به نظر نمی رسید.

اما هنگامی که شبه نظامیان داعش، اسلحه ای شامل صدها تانک، ضد هوایی و تیربار اتوماتیک از هزاران سربازان عراقی آموزش داده شده توسط ایالات متحده به غنیمت بردند، اوضاع تغییر کرد؛ سربازانی که در نخستین روز آغاز حملات داعش در ماه ژوئن، فرار را بر قرار ترجیح دادند.

رمزی ماردینی از پژوهشگران مرکز مطالعات شورای ناتو می گوید: «یکی از بزرگترین اشتباهات کردها، اعتماد به نفس بیش از حد در بدترین اوضاع است.»

او افزود: «کردها در تبلیغ از توان نظامی و سازمان امنیتی خود مبالغه کردند. شاید منطق استراتژیکی در سینه سپر خواندن و کری خواندن وجود داشت.. اما گاهی بسیاری از کردها تبلیغات خود را باور کردند.»

ارتش ایست های بازرسی

با پیشروی نیروهای داعش به سمت بغداد و خروج ارتش عراق از پایگاه هایش در شمال این کشور، کردها از این فرصت برای توسعه مناطق تحت کنترل خود به میزان 40 درصد، بدون شلیک حتی یک گلوله، استفاده کردند.

هنگامی که نیروهای پیشمرگه، کنترل چاه های نفت شهر کرکوک را در دست گرفتند، موضعی دفاعی اتخاذ کردند. جنگ و گریزهایی هم با شبه نظامیان تندرو داشتند اما از رودررویی کامل، اجتناب کردند. مسئولان کرد می گویند از زمان تصرف موصل توسط گروه داعش در روز دهم ژوئن گذشته تا کنون، دستکم 150 نیروی پیشمرگه کشته شدند.

کردها هنگامی که تنها با داشتن اسلحه ای متعلق به دوره اتحاد جماهیر شوروی، بیش از توان خود مناطق تحت کنترل خود را توسعه دادند، آماده رودرویی با داعش را نداشتند؛ گروهی که در دو سال گذشته، در جنگ سوریه، مهارت و تجربه کسب کرده است.

نیروهای پیشمرگه می دانند چگونه از ایست های بازرسی خوب حمایت کنند، اما عادت به جنگی خونبار در مناطق ناشناس ندارند.

داعش، از آن ها مجهزتر است. توپخانه دوربرد، خودروهای زرهی، سکوی پرتاب موشک به علاوه چندین تن مهمات در اختیار دارد. این گروه پول لازم برای تهیه اسلحه مورد نیاز را هم دارد.

آمریکا اکنون مسلح سازی کردها را به صورت مستقیم آغاز کرده است. این تهدید، همکاری میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق در بغداد را نیز در پی داشت و ارسال اسلحه و پرداخت حقوق به نیروهای پیشمرگه که به دلیل سال ها اختلاف بر سر نفت و بودجه متوقف شده بود، از سر گرفته شد.

پیشمرگه های قدیمی دیگر نیستند

پیشمرگه هایی که در جنگ در دوره صدام به شجاعت و ابتکار عمل شهرت یافته بودند، اکنون دیگر فوت کرده اند یا پیر شده اند. نسل جدید آن چنان تجربه ای در جنگ ندارد، آن هم اگر پیدا شود.

بسیاری از نیروهای پیشمرگه، برای گذران زندگی خود، به کار دوم هم مشغول می شوند چرا که متوسط حقوقشان، 650هزار دینار عراقی (560 دلار) است.

یک مسئول آمریکایی که خواسته نامش فاش نشود، به خبرگزاری فرانسه گفته است: «حدود یک دهه از آخرین آزمایش نیروهای پیشمرگه گذشته است، بنابراین شکست خوردن آن ها از داعش عجیب نیست.»

او در عین حال افزود: «پیشمرگه ها با انضباط و توانا هستند. آن ها به طور حتم توان بازگشت به جنگ را دارند.. ما شاهد این توانایی هستیم.»

به نظر می رسد در روزهای اندک گذشته، کردها تعادل خود را باز یافتند. هزاران داوطلب به صفوف نیروهای پیشمرگه پیوسته اند. شاهدان می گویند که پیشمرگه ها با کمک شبه نظامیان گروه کارگردان کردستان ترکیه (پ.ک.ک) و حملات هواپیماهایی آمریکا، کنترل شهرهای مخمور و گویر را از داعش باز پس گرفتند.

اما در فاصله ای دورتر به سمت شرق، کردها مجبور به خروج از شهر جلولاء شدند؛ ضربه ای استراتژیک که یکی از پیشمرگه ها می گوید، اختلاف های داخلی کردها، یکی از دلایل آن بود.

با وجود یکپارچگی کردها در دشمنی با داعش، اما نیروهای پیشمرگه در نهایت به دو حزب سیاسی چیره بر اقلیم کردستان عراق وابسته هستند؛ دو حزبی که در دهه نود قرن گذشته، وارد جنگی داخلی با یکدیگر شدند.

طرح های اصلاح پیشمرگه و ادغام آن ها تحت قرماندهی واحد، تا کنون کامل نشده است.

هوشیار زیباری وزیر امور خارجه عراق که از رهبران حزب دموکرات کردستان است در این باره گفته است: «نیروهای پیشمرگه شکست هایی خوردند و از برخی مناطق عقب نشینی کردند. اما آن چه پیش می آید یک جنگ سنتی نیست. اعتراف می کنم که برخی از فرماندهان پر تجربه پیشمرگه از وحشیت داعش شگفت زده شدند.»

عقب نشینی تاکتیکی؟

عقب نشینی نیروهای پیشمرگه از سنجار، ده ها هزار ایزدی عراقی را در دست داعش رها کرد. داعش ایزدی ها را شیطان پرست می داند. آن هایی که توانستند فرار کنند، به کوه هایی به دور از آب و غذا پناه بردند.

بسیاری از ایزدی ها می گویند که به نیروهای پیشمرگه التماس کردند تا پیش از عقب نشینی، اسلحه خود را رها کنند تا آنها بتوانند از خود دفاع کنند اما این خواسته پذیرفته نشد.

هلگورد حکمت می گوید: «به هیچ وجه فرمان عقب نشینی از هیچ جبهه ای صادر نشد.»

او همچنین سخنان برخی از مسئولان کرد را که خروج از سنجار را «عقب نشینی تاکتیکی» توصیف کرده بودند، رد کرد و گفت: «کم کاری روی داد.»

حکمت افزود که از فرماندهان میدانی که مسئولیت حمایت از این مناطق را در دست داشتند، تحقیق می شود.

اما به نظر می رسد بازیابی اعتماد ایزدی ها به پیشمرگه ها، زمان بر باشد.