آیا نظرسنجی‌های انتخاباتی در ایران اعتبار دارند؟

اکثریت کسانی که احساس همسویی با موضوع نظرسنجی ندارند یا نسبت به موسسه مورد نظر یا حتی حاکمیت اعتمادی ندارند ممکن است در این نظرسنجی شرکت نکنند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:
فعال‌سازی حالت خواندن
100% Font Size
6 دقيقه (Reading time)

نتایج آخرین نظرسنجی «ایسپا» مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، یک روز مانده به دور دوم انتخابات ریاست جمهوری یعنی پنج‌شنبه ۱۴ تیر منتشر شده است. براساس این نطرسنجی با درنظر گرفتن ۲ درصد خطا، میزان مشارکت مردم در انتخابات ۴۵ درصد برآورد شده است.
اما با درنظر گرفتن نرخ پاسخگویی به این نظرسنجی یعنی ۴۸ درصد، روشن می‌شود که بیش از نیمی از پاسخگویان به سوالات این نظرسنجی پاسخ نداده‌اند. این نظرسنجی نمونه خود را ۳۶۰۶ نفر شامل افراد بالای ۱۸ سال در سراسر کشور اعلام کرده است.

نظرسنجی ایسپا از آرای نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری
نظرسنجی ایسپا از آرای نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری

روش نظرسنجی

دو شاخص اصلی برای درنظر گرفتن نظرسنجی‌ها، سنجش اعتبار آنها هستند. پژوهشگران و متخصصان سنجش افکار معمولا برای بررسی نتایج داده‌ها به این شاخص‌های اصلی در روش تحقیق و نظرسنجی استناد می‌کنند.
به عبارت دیگر سوالات باید به صورت علمی و بدون جهت‌گیری و برای به دست آوردن نظر واقعی پاسخگو و جامعه نمونه طراحی شده باشد. روش نظرسنجی و معرف بودن جامعه نمونه، چگونگی انجام آن و همچنین محاسبه نتایج نیز از مواردی است که باید مورد دقت قرار گیرد. همچنین میزان پاسخگویی و همچنین شرایط و روش تعمیم دادن نتایج به جامعه کل باید مورد بررسی قرار گیرد.
در نظرسنجی‌هایی که موسسات حکومتی در ایران انجام می‌دهند معمولا میزان پاسخگویی به سوالات کمتر از حد انتظار است. در نظرسنجی اخیر ایسپا ۵۲ درصد یعنی اکثریت افراد مورد مراجعه از پاسخ به سوالات آن خودداری کرده‌اند.
برخی از صاحبنظران ارتباطات سیاسی می‌گویند می‌توان چنین افرادی را بطور بالقوه در زمره مخالفان موضوع یا افراد بی‌علاقه به موضوع دسته‌بندی کرد.
از سوی دیگر ممکن است پرسشگران نیز دچار «انتخاب ترجیحی» شوند. این شیوه انتخاب براساس گزینش افرادی است که احتمالا به سوالات پاسخ می‌دهند و شامل گزینه‌های متنوع در جامعه نمونه مورد سنجش نمی‌شود. اغلب نظرسنجی‌های صداوسیمای جمهوری اسلامی و بسیاری از موسسات حکومتی دیگر درباره موضوعات روز، برنامه‌های صداوسیما و مسائل سیاسی و اجتماعی از بین کسانی صورت می‌گیرد که نه بصورت تصادفی و به عنوان نمونه‌ای از جامعه کل انتخاب شده‌اند بلکه پاسخگویان همیشگی به نظرسنجی‌ها هستند.
از سوی دیگر، اکثریت کسانی که احساس همسویی با موضوع نظرسنجی ندارند یا نسبت به موسسه مورد نظر یا حتی حاکمیت اعتمادی ندارند ممکن است در این نظرسنجی شرکت نکنند.
در نتیجه در هر نظرسنجی که در ایران توسط موسسات حکومتی یا حتی دانشگاهی صورت می‌گیرد ضریب خطا بیشتر از ۲ درصد است.

یک کارشناس افکارسنجی در گفتگو با خبرگزاری دولتی ایران «ایرنا» گفت ۶۰ درصد از مردم در نظرسنجی‌ها شرکت نمی‌کنند. محمد جواد بادین فکر می‌گوید میزان پاسخ‌دهی به نظرسنجی‌های تلفنی و حضوری متفاوت است ولی در ۵۰ تا ۶۰ درصد موارد ممکن است به این نظرسنجی‌ها پاسخ ندهند.
فاطمه فلاح، یکی از مسئولان موسسه «ایسپا» نیز درباره تفاوت نتایج نظرسنجی این موسسه با نتایج انتخابات به «ایسنا» گفته است گذشته از پایین بودن نرخ پاسخگویی، معرف¬‌نبودن نسبی نمونه‌¬ها و رفتار متفاوت مردم و به‌ویژه مرددان و همچنین طفره رفتن پاسخگویان از ابراز نظر صریح درباره انتخابات از دلایل خطای نظرسنجی‌ها در انتخابات ریاست جمهوری بوده است.

پیش‌بینی نظرسنجی‌ها

در نظرسنجی دیگری که توسط موسسه «پرسش» در تاریخ ۱۳ تیر انجام داده است، اکثریت پاسخگویان گفته‌اند به مسعود پزشکیان نامزد اصلاح‌طلب رای می‌دهند. همچنین ۴۸ درصد گفته‌اند در دور دوم انتخابات رای خواهند داد یعنی بیشتر از ۸ درصد از دور اول انتخابات که میزان مشارکت رسما ۳۹.۹ درصد اعلام شد.
این درحالی است که نظرسنجی «ایسپا»، حاکی از مشارکت ۴۵ درصدی در انتخابات است. در نظرسنجی موسسه «شناخت» نیز میزان مشارکت ۴۵ درصد برآورد شده است.

نظرسنجی موسسه پرسش درباره نامزد مورد حمایت در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری
نظرسنجی موسسه پرسش درباره نامزد مورد حمایت در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری

همین موسسه براساس نظرسنجی خود قبل از انتخابات، میزان مشارکت در دور اول را ۵۴ درصد اعلام کرده بود. «ایسپا» نیز میزان مشارکت قطعی را ۴۶ درصد برآورد کرده بود.
با مقایسه این دو نظرسنجی با نتایج رسمی دور اول، اختلاف درصد میان نظرسنجی‌ها و آرای اعلام شده حدود ۱۴ و ۶ درصد است. به عبارت دیگر این نظرسنجی‌ها نتوانستند پیش‌بینی کنند که میزان تحریم براساس آمار رسمی بیش از ۶۰ درصد خواهد بود.
همچنین درباره نامزدها نیز اغلب نظرسنجی‌ها از جمله «شناخت» برآورد کرده بودند که پس از پزشکیان، محمدباقر قالیباف، نامزد اصول‌گرا فاصله کمی با سعید جلیلی دارد، درحالی که اختلاف رای بین قالیباف و جلیلی نزدیک به ۲۵ درصد بود.

مشارکت کمتر یا بیشتر؟

در تاریخ جمهوری اسلامی فقط یک بار انتخابات ریاست جمهوری به مرحله دوم رفته است. در انتخابات ۱۳۸۴ و رقابت بین محمود احمدی‌نژاد نامزد اصول‌گرا و علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی نامزد میانه‌رو مورد حمایت اصلاح‌طلبان در دور دوم بنا برآمار رسمی ۵۹.۷ درصد واجدین شرایط شرکت کردند درحالی که در دور اول ۶۲.۸ درصد پای صندوق‌های رای آمده بودند.
نتایج چند نظرسنجی که در روزهای اخیر منتشر شده‌، نشان می‌دهد که براساس آرای پاسخگویان می‌توان فرض کرد میزان مشارکت در دور دوم انتخابات بالاتر برود، اما با توجه به اختلاف قابل توجهی که بین نتایج نظرسنجی‌های موسسه‌های مختلف با آرای اعلام شده در انتخابات ۸ تیر وجود دارد، تردید درباره افزایش مشارکت در دور دوم انتخابات براساس نتایج این نظرسنجی‌ها را بیشتر می‌کند.
در همین حال محسن منصوری، رئیس ستاد انتخاباتی سعید جلیلی که معاون اجرایی رئیسی هم بود در پستی در شبکه ایکس با اعتراف به اینکه در دور اول انتخابات نتایج اکثر نظرسنجی‌ها دقیق نبوده است، نوشته: «دقیق‌ترین پیش‌بینی مربوط به یکی از دستگاه‌های اطلاعاتی بود و برآورد خوبی از درصد مشارکت و آرا کاندیداها را تخمین زد.» منصوری همچنین اعلام کرده براساس اعلام همان دستگاه اطلاعاتی میزان آرای جلیلی ۵۰.۷ و پزشکیان ۴۹.۳ است.
هرچند این پست با واکنش طرفداران پزشکیان روبرو شده است اما نشان می‌دهد نتایج اغلب نظرسنجی‌ها حتی درمیان مسئولان حکومتی هم با تردید روبرو می‌شود.
اما با توجه به اینکه هر سه کارزار تحریم، اصلاح‌طلبان و اصول‌گرایان انگیزه قوی‌تری برای درخواست مشارکت دارند، به نظر می‌رسد با توجه به تجربه انتخابات سال‌ ۹۶ ساعات پایانی انتخابات جمعه ۱۵ تیرماه که طبق معمول به نیمه‌شب نزدیک خواهد شد برای جلب مشارکت گروه مرددها اهمیت زیادی دارد با این حال نتایج نظرسنجی‌هایی که تاکنون منتشر شده از بی‌علاقگی اکثریت مردم به اخبار و مطالب مربوط به انتخابات حکایت دارد و این خبر خوبی برای خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی که بار دیگر خواستار مشارکت مردم در انتخابات شده، نیست.

بیشترین بازدید موضوعات مهم

بیشترین بازدید