.
.
.

اتلاف انرژی در شبکه برق ایران؛ انگشت اتهام خبرگزاری امنیتی به‌سوی مصرف‌کننده

سوء مدیریت و بی‌برنامه‌گی، هر ساله به بحران بی‌برقی در ایران دامن می‌زند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

خبرگزاری «فارس» نزدیک به سپاه پاسداران در گزارشی به سهم بالای مصرف در برخی مشترکان برق پرداخت. فارس به سیاق همیشگی خود انگشت اتهام در بحران بی‌برقی را به سوی برخی از شهروندان دراز کرد، آن‌هم شهروندانی که در گذشته چندان سر سازگاری با سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی و هسته سخت قدرت نشان نداده‌اند.

فارس در گزارش خود با اشاره به مصرف برق یک «سلبریتی ورزشی» آن را «بیست‌و‌یک برابر الگوی مصرف و شصت ‌وسه برابر مشترکان کم مصرف» دانسته است. به باور نویسنده گزارش با این میزان مصرف، می‌توان برق «صد‌و‌پنجاه تخت بیمارستانی» را تامین کرد.

اشاره فارس به یک پست اینستاگرامی علی کریمی ستاره سابق فوتبال ایران است که در آن، با انتشار قبض برق خود از اخطار قطع از سوی توانیر گلایه کرده است. فارس در نهایت راه حل بحران برق را در بازبینی توزیع یارانه می‌بیند. نویسنده گزارش معتقد است « بسیاری از کشورهای دنیا در حال حاضر با استفاده از نظام تعرفه گذاری پلکانی موثر نسبت به تعیین قیمت آب‌و‌برق اقدام می‌کنند. بر این اساس، قیمت برق مشترکان کم‌مصرف در پله‌های پایین به صورت یارانه‌ای و حتی با قیمت صرف محاسبه می‌شود، مشترکان خوش مصرف نیز تنها از یارانه اندکی در این حوزه بهره‌مند می‌شوند. مشترکان پرمصرف برق، علاوه بر قیمت تمام شده، وظیفه اصلی تامین منابع مالی یارانه انرژی گروه‌های دیگر را به عهده می‌گیرند».

فارغ از اینکه این تاکید نویسنده فارس بر تعرفه‌گذاری پلکانی چقدر با نظام سیاست بازتوزیعی در دیگر کشورهای جهان سازگار است، نویسنده عوامل اصلی بحران قطعی برق در ایران را نادیده می‌گیرد و به سبک همیشگی خود کل بحران را به گردن شهروندان می‌اندازد. در گزارش فارس خبری از اتلاف گسترده برق در شبکه فرسوده توزیع، میزان مصرف بالای سازمان‌های دولتی، شیوه ناکارآمد و قدیمی تولید برق دیده نمی‌شود.

فقدان سرمایه‌گذاری

زیرساخت‌های فعلی تولید و توزیع برق در ایران در دهه پنجاه خورشیدی ایجاد شده و پس از آن آنطور که باید با رشد جمعیت و افزایش مصرف به روز نشده است. آمارهای موجود در آرشیو وزارت نیرو نشان می‌دهد، سی‌ و پنج‌درصد ظرفیت نیروگاهی کشور قبل از سال هشتاد شمسی را‌ه‌اندازی شده و بسیاری از نیروگاهای قدیمی عملا از شبکه تولید خارج شده‌اند.

اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری ایران روز شانزده تیر گفت: «ایران برای مصرف فعلی خود سالانه به شصت‌‌ و چهار‌ هزار مگاوات برق نیاز دارد در حالی که تولید فعلی کشور تنها ‌پنجاه‌و‌ سه هزار مگا‌وات است. جهانگیری همچنین با اشاره به کاهش بارندگی و خشکسالی گفت: «از دوازده هزار مگاوات تولید برق آبی، تنها دو تا سه هزار مگاوات آن استفاده می‌شود، تا با کمبود آب شرب رو‌به‌رو نشویم».

علاوه بر این شکاف گسترده بین میزان تولید و مصرف برق در ایران، رشد جمعیت و فعالیت‌های تجاری، نیاز به افزایش پنج هزار مگاواتی تولید در سال دارد. این در حالی است که سال گذشته از میزان چهار‌هزار و هشتصد مگاواتی که برای افزایش تولید برق هدف‌گذاری شده بود، تنها سی‌ و نه درصد آن محقق شد. در سال نود‌ و هشت هم تنها نیمی از میزان هدف‌گذاری شده محقق شده بود.

از ابتدا برنامه پنجم توسعه بنا بود نیاز سالانه سرمایه‌گذاری در صنعت برق توسط «واگذاری به بخش خصوصی تامین» شود. با این وجود هنوز خبری از سرمایه‌های لازم نیست. هفته گذشته حسن روحانی در جلسه هیئت دولت به این فقدان سرمایه‌گذاری اعتراف کرد. رئیس جمهوری ایران گفت که نمی‌توان سرمایه مورد نیاز را به کشور وارد کرد. او گفت« سی‌ و هشت درصد فروش نفت باید به صندوق توسعه ملی برود و به سرمایه‌گذار داده شود تا در عرصه‌های مختلف سرمایه‌گذاری شود؛ وقتی صندوق پول ندارد امکان سرمایه‌گذاری هم نیست و طرح‌های مختلف اجرا نمی‌شود».

ابراهیم خوش‌گفتار، نایب رئیس سندیکای تولیدکنندگان برق در پاسخ به سوال «باشگاه خبرنگاران جوان» درباره سرمایه‌گذاری در صنعت برق می‌گوید: «هیچ سرمایه‌گذاری جدیدی در صنعت برق اتفاق نمی‌افتد.» خوش‌گفتار میزان سرمایه گذاری در صنعت برق را در فاصله سال‌های نود‌ و یک‌ تا نود‌ و‌ هشت تنها کمتر از سه درصد در سال عنوان می‌کند، در حالی که کشور برای پاسخگویی رشد مصرف به سالانه حداقل پنج درصد سرمایه‌گذاری نیاز دارد. او گفت سرمایه‌گذاران بخش نیروگاهی در حال حاضر «بیست‌ و‌ شش هزار میلیارد تومان طلبکار هستند، اما کسی پاسخگوی آنان نیست.»

اتلاف گسترده انرژی در شبکه تولید و توزیع برق

هر چند آمار دقیق و جامعی از میزان اتلاف برق در شبکه سراسری توزیع وجود ندارد، اما نگاهی به اعداد موجود و اظهارات مقام‌های مسئول، میزان بالای اتلاف برق در شبکه توزیع فرسوده ایران و شکاف در میزان تولید و مصرف را نشان می‌دهد. وزارت نیرو در آمار خود به اتلاف 10 تا دوازده درصدی برق در مرحله انتقال و توزیع اشاره می‌کند. به این ترتیب اتلاف برق در شبکه توزیع، سالانه ۴۰ تراوات ساعت است که برابر با چهل‌‌ و‌ دو درصد مصرف خانگی است. این میزان از اتلاف معادل ضرری چهار میلیارد دلاری در سال است.

در روایتی دیگر وبسایت تخصصی «برق نیوز» به نقل از یک کارشناس انرژی از اتلاف بالای سالانه برق در شبکه توزیع سراسری خبر می‌دهد. علیرضا کفش‌کنان به برق نیوز می‌گوید: تلفات برق در شبکه توزیع کشور دو برابر کشورهای پیشرفته است. این میزان از تلاف هزینه‌ای معادل «ششصد میلیون تومان در روز» بر گردن دولت می‌گذارد.

کفش‌کنان تلفات برق در کشورهای پیشرفته را معادل پنج درصد تولید می‌داند، در حالی که در ایران این میزان حداقل 10 درصد است. او «فرسودگی تجهیزات و افزایش ترانس در شبکه» را از عوامل فنی این اتلاف گسترده می‌داند.

علاوه بر اتلاف در شبکه توزیع ، راندمان پایین نیروگاه‌های حرارتی سیکل ساده، که شصت درصد تولید برق ایران را برعهده دارند، از دیگر علل اتلاف انرژی در ایران است. آمارها نشان می‌دهد در حالی که راندمان نیروگاه‌های حرارتی در جهان بیش از چهل‌ و پنج درصد است، در ایران این عدد به زحمت به سی‌ و‌ پنج درصد می‌رسد.

در نیروگاه‌های سیکل ساده، سوخت وارد نیروگاه می‌شود، بخشی از آن تبدیل به برق شده و بخش قابل توجهی در فرآیند تولید تلف می‌شود. راه حل کاهش این تلفات افزایش نیروگاه‌های سیکل ترکیبی است. در این نوع نیروگاه‌ها دود خروجی سوخت به جای آنکه تنها یک بار مصرف شود مجدد به توربین‌ها تزریق شده و به این ترتیب میزان اتلاف انرژی کاهش می یابد.

اردیبهشت نود‌ و هشت، عباس علی‌آبادی، مدیرعامل مپنا، شرکت توسعه زیرساخت‌های حرارتی کشور، به ایلنا گفت: « از مجموع نیروگاه‌های حرارتی کشور تا کنون فقط بیست‌ و هفت نیروگاه، یعنی حدود شش درصد، به سیکل ترکیبی تبدیل شده‌اند». او گفت در حال حاضر در مجموع چهارصد‌ و هفتاد‌ و هشت واحد نیروگاهی حرارتی در سراسر ایران در مدار بهره‌برداری قرار دارد که صد‌ و شش تای آن‌ها مستعد تبدیل شدن به سیکل ترکیبی است. در صورت تبدیل شدن این نیروگاه‌ها سالانه دوازده‌ هزار‌ و ششصد مگاوات به ظرفیت تولید برق اضافه می‌شود». این میزان تقریبا معادل نیاز کشور برای از میان برداشتن شکاف تولید و مصرف است.

بنابراین، نگاهی گذرا به واقعیت‌های آماری در حوزه تولید و توزیع برق در ایران نشان می‌دهد برخلاف نگاه خبرگزاری فارس، نمی‌توان مشترکین پرمصرف را تنها عامل بحران بی‌برقی در ایران دانست. این سو‌مدیریت و بی‌برنامگی است که هر ساله به بحران بی‌برقی در ایران دامن می‌زند و با توجه به سیاست‌های موجود هنوز چشم‌اندازی برای رفع آن در کوتاه مدت نیست.