.
.
.

اطلاح‌طلبان ایران با ردای اصولگرایان وارد رقابت‌های انتخابات می‌شوند

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

جمعیت ایستاد و کف زد، بسیاری برای آزادی رهبران زندانی‌شان از حبس خانگی پنج ساله شعار دادند. در حالی که برخی عکس‌های دستان محمد خاتمی، رئیس جمهوری اصلاح طلب سال پیش را در دست گرفتند؛ زیرا او ممنوع التصویر شده است.

جوانان جناح اصلاح طلب ایران این‌گونه هفته گذشته در یکی از برنامه‌های انتخاباتی شرکت کردند؛ انتخاباتی که روز جمعه ۲۶ فوریه قرار است رای دهندگان برای انتخابات نمایندگان خود در دو مجلس شورا و خبرگان رهبری رای دهند.

گویا هدف از این انتخابات، دیدن تغییری ملموس در کشور است، اما رد صلاحیت اکثریت رهبران و شخصیت‌های برجسته اصلاح‌طلب، آن‌ها را از دست‌یابی به هدفشان دور می‌کند.

اصلاح‌طلبان به ویژه طی یک دهه، تحت فشارهای زیادی قرار گرفتند و با موانع زیادی روبرو شدند تا این‌که توسط دستگاه قضایی و امنیتی، قلع و قمع شدند.

اصلاح طلبان تا پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۰۹ ایران، جایگاهی در حاکمیت داشتند؛ این جایگاه اما پس از انتخابات بعد از آن‌که رهبران اصلاح طلبان به صف میلیون‌ها معترض در خیابان‌ها پیوستند و در سلامت انتخابات تشکیک کردند، از میان رفت. آن هنگام بزرگترین احزاب اصلاح‌طلب منحل شد و صدها تن از فعالان، سیاستمداران و روزنامه نگار بازداشت و به زندان افکنده شدند؛ برخی هم محکومیت‌های بلند مدت دریافت کردند.

پس از آن در سال ۲۰۱۳، حسن روحانی به مقام ریاست‌جمهوری انتخاب شد. این انتخاب امیدهای جریان اصلاح‌طلب را زنده کرد. انتخاب روحانی به توافق هسته‌ای با غرب و بازگشت ایران به بازارهای اقتصاد جهان انجامید. اما در داخل، تغییرات آن‌چنانی روی نداد. میدان سیاسی پر قید و بند ماند و تا کنون امیدهای اصلاح‌طلبان برای بازگشت قوی به صحنه، ثمر نداد.

ردای جدید

اصلاح‌طلبان در تلاشند نیروی خود را جمع کرده و نیروهای خود را گردهم آورند؛ این بار اما با ردایی نو. اهدافشان که روزی میثاق‌نامه اصلاحات فراگیر در نظام جمهوری اسلامی ایران بود، اکنون کوچک شده و به دعوت به افزایش مشارکت در انتخابات آینده بسنده می‌کنند.

اما کمپین اصلاح‌طلبان که آن را محمدرضا عارف رهبری می‌کند، در معرض حمله شدید تندروها قرار گرفته است. با نگرانی فراوان، عارف از جنبش اصلاح‌طلبی در حضور هزاران تن از هوادارانش دفاع کرد و گفت: «ما در چارچوب نظام فعالیت می‌کنیم، هیچ‌کس بیش از ما عاشق انقلاب نیست، ما نگران آنیم و همچون مادری مهربان می‌خواهیم از آن محافظان کنیم».

هزاران تن از نامزدهای اصلاح طلب، توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شدند. از این رو، اصلاح‌طلبانی که از رد صلاحیت‌ها جان به در بردند، مجبور شدند به صف حامیان حسن روحانی و دولتش بپیوندند که میانه‌رو توصیف می‌شوند.

اصلاح‌طلبان همچنین ناچار شدند که از نامزدهایی جایگزین در انتخابات مجلس خبرگان حمایت کنند؛ مجلس ۸۸ عضوی که به لحاظ نظری وظیفه انتخاب رهبر را بر عهده دارد. حسن خمینی نوه بنیانگذار نظام کنونی ایران که نامزد اصلی اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس خبرگان بود، رد صلاحیت شد.

کاستن شمار تندروها

اصلاح‌طلبان اما با وجود همه این موانع، همچنان امیدوارند بتوانند آرای رای دهندگان ایرانی را به دست آورند. حمیدرضا جلایی پور از فعالان اصلاح‌طلب در این باره به روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز گفته است: «هدف ما کاهش شمار تندروها در مجلس خبرگان و پارلمان است نه چیز دیگر، سعی می‌کنیم نگاهی واقعی داشته باشیم».

اصلاح‌طلبان ابتدای قرن بیست‌ویکم، علنا سعی داشتند ایدئولوژی دُگم جمهوری اسلامی را تغییر دهند. آن‌ها سعید کردند قوانین را بازنویسی کنند، میان زن و مرد تساوی ایجاد کرده و آزادی‌های شخصی بیشتری به وجود آورند. محمد خاتمی اصلاح طلب، برای دو دوره رئیس جمهوری بود، همچنین اصلاح‌طلبان ۴ سال پارلمان را در دست داشتند. حمایت رای‌دهندگان از اصلاح‌طلبان در آن دوره رکورد شکست.

آن‌هنگام به نظر می‌رسد که حرکت باد موافق بادبان‌های اصلاح‌طلبان در مسیر حرکت به سمت ایرانی مدرن بود. اما آن‌چه در دوره آن‌ها پیش آمد، حرکت در این مسیر نبود. این دوره شاهد شکاف‌های داخلی، اعتراض‌های دانشجویی، تحصن پارلمانی و تعطیلی ده‌ها روزنامه و نشریه بود.

تغییرات اجتماعی

اما جوانان ایرانی طی یک دهه گذشته، به سرعت برق تغییر کردند. توسعه استفاده از اینترنت، ورود شبکه‌های ماهواره‌ای به خانه‌ها، افزایش درآمدهای نفت و کم شدن هزینه سفرهای خارجی، از جمله دلایل این تغییرات بود.

کسانی که به کافه‌ها و رستوران‌ها می‌رفتند، موسیقی‌های غربی را که معمولا در کشور ممنوع بود، می‌شنیدند. برخی از زنان جرات کردند و بدون حجاب، پشت فرمان خودروها نشستند. ورود به شبکه‌های اجتماعی که به دلیل فیلترینگ سخت بود، با استفاده از وی‌پی‌ان‌ها و فیلترشکن‌ آسان شد.

دلیل این آزادی‌هایی که در قانون به آن‌ها اشاره نشده، تلاش برای خالی کردن خشم درونی مردم بود بدون این‌که به طور رسمی به اندیشه‌ها و ایدئولوژی‌های نظام، لطمه‌ای بخورد.

در این دوره اصولگرایان قدرت بی‌سابقه‌ای گرفتند و اصلاح‌طلبان از لحاظ سیاسی بیش از پیش منزوی شدند.

حذف خاتمی

پس از آن نظام تصمیم گرفت خاتمی را از صحنه حذف کند؛ از این رو روزنامه‌ها از انتشار عکسش منع شدند. میرحسین موسوی و مهدی کروبی دو نامزد معترض به انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۰۹ هم از حدود ۵ سال پیش تا کنون در حبس خانگی به سر می‌برند.

آن بخش از رهبران اصلاح‌طلبان که آزاد ماندند، بیش از پیش به این باور از راه تجربه شخصی‌شان رسیدند که عقب‌نشینی‌ها و همراهی با وضعیت حاکم، مسائلی حیاتی برای بقای آن‌ها در قید حیات سیاسی به ویژه برای انتخابات پیش‌رو است.

ابراهیم اصغرزاده از رهبران اصلاح طلب که در انتخابات پارلمانی رد صلاحیت شد، در این باره گفت: «باید در میدان سیاسی باقی بمانیم».

او به این مساله که شعارها و مطالبه‌های سابق، به کنار گذاشته شده، اعتراف کرد و گفت: «آری، به طور علنی خواستار آزادی زندانیان و پایان حصر و همچنین حقوق بشر و آزادی بیان بودیم، اما اکنون تنها خواسته ما بقا به عنوان بخشی از نظام حاکم بود تا در آینده آن را از داخل تغییر دهیم».

این جهت گیری البته منتقدانی دارد که آن‌ها را به خیانت به آرمان‌های اصلاح طلبی متهم می‌کنند.

اصلاح طلبان از چه کسانی حمایت می‌کنند؟

اصلاح طلبان از دولت روحانی در انتخابات آینده حمایت می‌کنند و می‌گویند که این دولت بسیار بهتر از ادامه سیطره تندروها بر پارلمان است.

ماجرا به اینجا ختم نشد، بلکه برخی از چهره‌های اصولگرا هم در فهرست‌های انتخاباتی اصلاح‌طلبان قرار گرفتند، از جمله می‌توان به علی مطهری اشاره کرد که همواره تاکید می‌کند اصلاح طلب نیست بلکه یک شخصیت اصولگرای مستقل است. مطهری اما همچنان در برخی مسائل دیدگاه‌هایی تند دارد از جمله در زمینه حجاب.

اصلاح طلبان همچان از علی لاریجانی رئیس اصولگرای انتخابات کنونی ایران حمایت می‌کند. لاریجانی خود را شخصیت سیاسی میانه رو می‌داند با وجود این‌که عضو یکی از قدرتمندترین خانواده‌های محافظه کار است.

جلایی پور می‌گوید که عقب‌نشینی‌ها، گامی مهم برای رسیدن به فضای سیاسی توسعه یافته‌تر از فضای مملو از دشمنی کنونی است. او می‌افزاید: «از اشتباهات گذشته درس گرفتیم، ابتدا گمان می‌کردیم ایران در یک شبانه‌روز می‌تواند به کشوری دموکرات تبدیل شود، اما این یک امیدواری افراطی بود. نباید سقف انتظاراتمان را بالا ببریم زیرا این مساله چیزی جز ناامیدی را به همراه نخواهد داشت».