.
.
.

جنگ، برنامه اتمی ایران را متوقف نمی‌کند

به گفته معاون وزیر خارجه سابق آمریکا

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

مدیر برنامه خلع سلاح در موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک لندن توافق اتمی موقت میان ایران و گروه ۱+۵ را سازنده و درعین حال غیرقابل تبدیل به قراردادی دائمی ارزیابی می‌کند.

تبدیل توافق موقت به توافق دائم

مارک فیتزپاتریک، تحلیلگر و مشاور ارشد مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن، روز دوشنبه ۱۴ بهمن در برنامه‌ای با موضوع «ارزیابی توافقنامه هسته‌ای ایران»، توافق حاصل شده میان ایران و شش قدرت جهانی را مثبت ارزیابی کرد؛ هرچند به گفته فیتزپاتریک تبدیل این توافق موقت به توافقی دائم بعید به نظر می‌رسد.

فیتزپاتریک که معاون کالین پاول، وزیر سابق امور خارجه آمریکا در امور منع گسترش سلاحهای هسته‌ای بوده و سابقه ۲۶ سال فعالیت در این وزارتخانه را در کارنامه کاری خود دارد، معتقد است که برای رسیدن به این توافق هر دو طرف مقدار زیادی از مواضع خود کوتاه آمده‌اند و امکان عدم پایبندی به مفاد این قرارداد بسیار پایین است.

ایران و کشورهای گروه ۵+۱ پس از ده سال مذاکره، در ششم آذرماه سال جاری به توافقی موقت دست یافتند. بر اساس این توافق، ایران متعهد شده تا غنی سازی بالای ۵ درصد را متوقف کرده و اجازه بازرسی سرزده به کار‌شناسان سازمان بین المللی انرژی اتمی را بدهد. در مقابل کشورهای غربی متعهد شده‌اند تحریم جدیدی علیه ایران وضع نکرده و چهار میلیارد و دویست میلیون دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران را به این کشور بپردازند.

تندروهای آمریکا در مقابل راه حل دیپلماسی

به گفته این کار‌شناس امور ایران و سیاست خارجی آمریکا، تحرکات اخیر سنای آمریکا یکی از نگرانی‌های کار‌شناسان در رابطه با احتمال لغو این قرار داد است. هرچند به گفته فیتزپاتریک، احتمال از بین رفتن راه حل دیپلماسی بسیار کم است.

سنای آمریکا در هفته‌های گذشته به دنبال تصویب طرح تحریم‌های جدید علیه ایران بود. علی رغم تهدید باراک اوباما، رئیس جمهور امریکا مبنی بر وتو کردن هرگونه تحریم جدید، سناتور‌ها به دنبال جمع امضای بیش از شصت عضو این مجلس بودند تا امکان وتوی این طرح توسط رئیس جمهور گرفته شود.

این کار‌شناس خلع سلاح و منع اشاعه هسته‌ای معتقد است اقداماتی از قبیل پیشنهاد غنی سازی بالای شصت درصد در مجلس ایران، در پاسخ به اقدامات مجلس سنا در آمریکا می‌تواند باشد، هرچند محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و رئیس تیم مذاکره کننده هسته‌ای نیز بار‌ها به صراحت اعلام کرده که تصویب هرگونه تحریم جدید از سوی آمریکا به طور قطع لغو توافقنامه ژنو را در پی خواهد داشت.

فیتزپاتریک در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفت: «من نمی‌توانم نظر عده‌ای را که می‌گویند ایران با این توافق به دنبال خرید زمان برای ساخت بمب اتم است بفهمم، زیرا ایران می‌تواند در هر صورت برنامه‌های اتمی خود را بدون این توافق ادامه دهد.»

دلایل حضور ایران برسر میز مذاکره

این کار‌شناس منع گسترس سلاح‌های هسته‌ای همچنین فشار تحریم‌ها را تنها دلیل حضور ایران بر سر میز مذاکره نمی‌داند. به گفته او انتخابات ریاست جمهوری نقش مهمی در این تصمیم دولتمردان ایران بازی می‌کند.

انتخاب حسن روحانی، به گفته فیتزپاتریک، هرچند بهترین گزینه از دید بسیاری از رای دهندگان نبوده، اما بسیاری با توقع رفع تحریم‌ها و بهبود وضعیت اقتصادی به روحانی رای داده‌اند و این افزایش سطح توقع جامعه ایران یکی از عوامل مهم قبول مذاکره از سوی ایران بوده است.

آنطور که این کار‌شناس امور ایران عنوان می‌کند، از دید بسیاری توافق موقت کنونی مشکلات بالقوه ‌ای دارد که می‌تواند به بر هم خوردن آن منجر شود.

اشکالات قرارداد ژنو از دید کارشناسان غربی

فیتزپاتریک بزرگ‌ترین نگرانی خود را پذیرفتن حق غنی سازی به منظور انجام تحقیقات در ایران عنوان می‌کند، آنچه که می‌تواند حساسیت‌ها را در آینده برانگیزد و در عین حال زمینه‌ای برای گسترش توانایی‌های ایران در زمینه ساخت و تهیه سلاح هسته‌ای باشد.

به گفته فیتزپاتریک ایران در حال حاضر تا نسل ششم سانتریفیوژهای خود را ساخته است که همه در مراحل تحقیق و توسعه قرار دارند، و برنامه تحقیقاتی ایران می‌تواند راه این کشور را برای دستیابی به سلاح هسته‌ای، در صورتی که چنین تصمیمی بگیرند، بسیار کوتاه کند.

نکته دیگری که این کار‌شناس سازمان بین المللی تحقیقات استراتژیک به آن اشاره می‌کند، احتمال وجود مراکز هسته‌ای مخفی در ایران است.

او می گوید، ایران سابقه ساخت و گسترس مراکز غنی سازی اورانیم، بدون اطلاع سازمان بین المللی انرژی اتمی را دارد. در گذشته ایران مراکز جدید خود را تنها پس از اتمام ساخت و راه اندازی معرفی کرده و در حال حاضر امکان وجود مراکز غنی سازی اورانیوم که همچنان مخفی باشند وجود دارد.

دلایل احتمالی غرب برای لغو قرارداد موقت هسته ای

فیتزپاتریک در ادامه به مواردی اشاره می‌کند که می‌توانند سبب به هم خوردن توافق صورت گرفته باشند. به گفته او کشف یکی از مراکز مخفی، در صورت وجود، قطعا یکی از این موارد محسوب می‌شود.

او همچنین صحبت‌های صورت گرفته بین ایران و کره شمالی در رابطه با برنامه‌های تحقیقات هسته‌ای کره شمالی را به عنوان یکی از موارد بالقوه برای لغو توافق صورت گرفته معرفی می‌کند.

در کنار برنامه‌های اجرایی ایران در زمینه هسته‌ای، تصمیم به انجام هرگونه برنامه جدید از دید فیتزپاتریک سبب تحریک کنگره آمریکا و متوقف شدن توافقات خواهد بود، او صحبت‌های مطرح شده مجلس ایران در رابطه با احتمال تصویب طرح غنی سازی ۶۰ درصدی را از جمله این برنامه‌های جدید می‌داند.

این کار‌شناس سیاست خارجی آمریکا، علاوه بر اینها، اتفاقات خارج از ایران را نیز از موارد ممکن جهت تغییر نظر امریکا برای پایبندی به توافق ژنو می‌داند.

حضور نیروهای سپاه پاسداران ایران در سوریه، که مقامات دولت ایران از آن‌ها با عنوان داوطلب یاد می‌کنند، در صورت پیچیده‌تر شدن شرایط سوریه و افزایش حضور نظامی ایران می‌تواند از سوی کنگره امریکا به عنوان عاملی برای لغو توافق تلقی شود.

به گفته فیتزپاتریک حتی حضور ایران در یمن و یا اثبات کمک تسلیحاتی ایران به گروه‌های مخالف بحرینی می‌تواند سناتورهای کنگره را تحریک کند.

دلایل احتمالی ایران برای لغو قرارداد موقت هسته ای

از سوی دیگر فیتزپاتریک معتقد است ایران نیز می‌تواند در صورت تصویب تحریم‌های جدید کنگره زیر توافق صورت گرفته زده و برنامه‌های هسته‌ای خود را از سر گیرد.

از آنجا که لغو تحریم‌های اعمال شده علیه صنعت نفت و گاز ایران، یکی از عمده‌ترین خواسته‌های ایران در مذاکرات است، فیتزپاتریک می‌گوید توافق نفتی ایران و روسیه می‌تواند برای ایران این امکان را فراهم کند و توافق را برای ایران غیرلازم سازد.

در آذرماه سال جاری، خبرهایی در مورد مذاکره ایران و ورسیه برای عقد یک قرارداد بزرگ نفتی، به صورت نفت در برابر کالا منتشر شد. ارزش ماهیانه این قرارداد یک میلیارد و 500 میلیون دلار اعلام شده بود.

خبرگزاری رویترز مدتی بعد از انتشار این خبر گزارش داده بود که جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا، نگرانی کشور خود را به سرگئی لاوروف درباره این قرارداد اعلام کرده است. به اعتقاد مقامات آمریکایی، این قرارداد به ساختار تحریم ها علیه ایران ضربه می زند.

فیتزپاتریک در انتهای صحبت‌های خود توافق صورت گرفته را توافق خوبی توصیف می‌کند که تبدیل آن به توافقی دائم مشکل به نظر می‌رسد. به گفته او با پایان شش ماه مدت توافق، در صورتی که دو طرف به توافقی دائم نرسند، توافق موقت دیگری را تنظیم و اجرا خواهند کرد که لازمه آن محدود کردن بیشتر برنامه‌های هسته‌ای ایران و در مقابل دادن امتیازات بیشتری به این کشور از سوی کشور‌های غربی است.

این کار‌شناس منع گسترس سلاح هسته‌ای می‌گوید: «به اعتقاد من وقتی اوباما می‌گوید اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، کاملا جدی است. و نزدیک شدن ایران به ساخت سلاح هسته‌ای می‌تواند اقدام نظامی اسرائیل را، حتی بدون امریکا در پی داشته باشد.»

به گفته فیتزپاتریک اما حمله نظامی تنها می‌تواند برنامه هسته‌ای ایران را به تعویق بی‌اندازد و از انجا که ایران به دانش این مسئله دست یافته و احتمالا مراکز هسته‌ای دارد که احتمال تخریب آن با حمله نظامی نیست، گزینه نظامی، ایران را برای همیشه از سلاح هسته‌ای دور نمی‌کند.