.
.
.

سخنرانی عربی روحانی در اهواز و انتظار اقلیت‌ها برای عملی شدن وعده های دولت

در اولین سفر استانی رئیس جمهور ایران به استان عرب نشین خوزستان انجام گرفت

منتشر شده در: آخرین به روزرسانی:

حسن روحانی رئیس جمهوری ایران، سه شنبه 24 دی، برای سفری سه روزه، به استان خوزستان رفت و در اهواز، در جمع استقبال کنندگان بخشی از سخنرانی خود را به زبان عربی ایراد کرد.

این نخستین سفر استانی روحانی از زمان آغاز ریاست جمهوری او است.

اینکه نخستین سفر استانی رئیس جمهوری که حدود 6 ماه از آغاز به کار دولت او می‌گذرد، به استانی اختصاص یافته که سکونت‌گاه یکی از اقلیت‌های قومی است، خود مساله‌ای جالب توجه است.

اکثر اقلیت عرب ایران در استان خوزستان زندگی می‌کنند. این استان در سال‌های گذشته، بار‌ها شاهد اعتراض مردمی بود که می‌گویند به خاطر قومیتشان، مورد تبعیض قرار می‌گیرند.

استان خوزستان با وجود اینکه از ثروت نفت برخوردار است، یکی از محروم‌ترین استان‌های ایران به شمار می‌آید.

آقای روحانی، در سخنرانی خود، تلاش کرد، تاکید کند که توجه نخست او، به مردم استان خوزستان و نه موقعیت این استان است. او دلیل اختصاص نخستین سفر خود به خوزستان را، این گونه بیان کرد: «از من سوال کردند که چرا اولین دیدار مردمی از خوزستان؟ من از این سوال متعجبم. خوزستان نه به دلیل استان مرزی بودنش، نه به دلیل اینکه استان زرخیز است، نه به دلیل معادنش، نه به دلیل سرزمین حاصل‌خیزش، نه به دلیل راه‌های استراتژیکیش، نه به دلیل نهر‌هایش، که به دلیل مردم غیورش. استان خوزستان یعنی مردم مقاومی که هشت سال نه در برابر صدامیان که در برابر جهانیان ایستادند و پیروز شدند. جای جای این استان به عنوان تربت پاک برای ملت ایران است.»

استان خوزستان، در جنگ هشت ساله ایران و عراق، بیشترین آسیب‌ها را دید، اما این استان پس از جنگ، آن گونه که باید و شاید، بازسازی نشد، مساله‌ای که به مهاجرت‌های زیادی از سوی مردمان بومی این استان، انجامید.

خوزستان و دولت روحانی

خوزستان یکی از استان‌های ایران است که از مشکلات عدیده سیاسی، اقتصادی و زیست محیطی رنج می‌برد.

در بعد سیاسی، عرب‌های خوزستان، که می‌گویند مورد تبعیض قرار می‌گیرند، در چند نوبت، دست به اعتراض زدند؛ اعتراض‌هایی که توسط نیروهای امنیتی، سرکوب شد. اخیرا پنج فعال عرب اهوازی، اعدام شدند.

نا‌آرامی‌ها در خوزستان، سال 1384 پس از آن رخ داد که نامه‌ای منسوب به محمدعلی ابطحی رئیس دفتر محمد خاتمی رئیس جمهوری وقت ایران که در آن بر تصمیم شورای عالی امنیت ملی بر تغییر ترکیب جمعیتی عرب خوزستان تاکید شده بود، به شکل وسیعی در خوزستان منتشر شد.

دفتر ریاست جمهوری وقت، این نامه را تکذیب و آن را جعلی اعلام کرد، اما عرب‌های خوزستان در شهرهای مختلف این استان به اعتراضاتی دست زدند که سرکوب شد.

همزمان با سالگرد تظاهرات 26 و 27 فروردین 1390، نیروهای امنیتی و انتظامی، با تظاهرکنندگان درگیر شده و در جریان این درگیری‌ها، 12 نفر کشته و 20 نفر زخمی و تعدادی بازداشت شدند و بلافاصله فضای امنیتی بر این مناطق حاکم شد.

اکنون، حسن روحانی به عنوان رئیس جمهوری ایران، می‌گوید که صف بندی‌های قومی را قبول ندارد. او که شامگاه سه شنبه 24 دی در جمع نخبگان استان خوزستان حاضر شده بود، گفت: «بدانید اگر دست به دست هم بدهیم و با آشتی و صلح همه در کنار هم قرار بگیریم، موفق خواهیم بود. من خط‌ کشی‌های موجود سیاسی، جناحی و قومی را قبول ندارم. مباد روزی که در استان خوزستان شایسته‌ای به دلیل سوابق سیاسی، جناحی و یا سابقه قومی مورد استفاده قرار نگیرد. این امر خیانت به ملت و ظلم به مردم است.»

روحانی تاکید کرد: «اگر کسی به اندازه یک هزارم میلی‌متر بین اقوام مختلف اعم از عرب، بختیاری، لر، فارس، کرد و... به خاطر مساله قومیت‌ها فاصله‌ای بگذارد، بداند که در پیشگاه خداوند مسئول است.»

استان خوزستان از مشکلات عدیده زیست اقتصادی و زیست محیطی برخوردار است. یکی از عمده‌ترین مشکلات این استان، کم آب شدن رودخانه کارون است که بزرگ‌ترین رودخانه ایران به شمار می‌آید.

انتقال آب کارون به استان‌های دیگر، یکی از عمده‌ترین دلیل این مساله است که البته، کمبود آب آشامیدنی را در خوستان، سبب شده است.
آلودگی هوا هم یکی از مشکلات عمده خوزستان است. اهواز یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان به شمار می‌آید. اخیرا بیماری تنگی نفس پس از بیمارهای موسومی در خوزستان شایع شده و حدود 40 هزار نفر از مردم استان را راهی بیمارستان‌ها کرد.

روحانی، قول حل و فصل همه این مشکلات را داده و گفت: «اقدامات مناسبی برای احیای کارون انجام دادیم.»

او به اقداماتی که در حوزه سرشاخه‌های کارون و همچنین رفع آلاینده‌ها از این رودخانه انجام شده اشاره کرد و اظهار داشت: «ان‌شاءالله سال 93 مساله فاضلاب اهواز حل می‌شود. البته به فکر فاضلاب شهرستان‌های استان نیز هستیم.»

رئیس جمهوری ایران در ادامه با اشاره به مساله آب آشامیدنی مردم استان، آن را جزو مواردی برشمرد که اقداماتی در این حوزه از سوی دولت‌های قبل صورت گرفته و ادامه داد: «ما می‌خواستیم این هفته آب به اهواز برسد، اما ان‌شاءالله هفته آینده آب منتقل می‌شود و مردم از آب با کیفیت استفاده می‌کنند.»

روحانی همچنین به ماموریت محول شده به معاونت علمی ریاست جمهوری برای پیگیری و دستیابی به راه حل درباره ریزگرد‌ها اشاره کرد و با دعوت از نخبگان جهت ارائه نظر در این خصوص، از آن به عنوان امر مهمی نام برد که همه باید با کمک هم آن را به سرانجام برسانند.

دیگر مشکلات خوزستان از جمله کشاورزی، لایروبی شط العرب و نیز از دیگر مسائل و از مواردی بود که رئیس جمهوری ایران به آنها پرداخت و وعده حل و فصلشان را داد. درباره مسائل اقتصادی نیز گفت که نظر دولت این است که کل آبادان و خرمشهر، به مناطقه آزاد تجاری تبدیل شوند.

دولت و قومیت‌ها

مساله اقلیت‌های قومی و مذهبی، از دوره تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری، مورد توجه روحانی بود. او در یکی از بیانیه‌های خود در دوره رقابت‌های انتخاباتی 10 بند را به عنوان اقداماتی که قول داده است انجام بدهد را آورده که از جمله آن‌ها می‌توان به مشارکت عمومی فارغ از زبان و مذهب در مدیریت‌های کلان کشور، انتصاب نیروهای شایسته محلی در پست‌های مدیریتی مناطق مختلف کشور، حمایت، تقویت و تفویض اختیار و واگذاری امور اجرایی محلی، منطقه‌ای به آنان، تدریس زبان مادری ایرانیان (کردی، آذری، عربی و...) بطور رسمی در سطوح مدارس و دانشگاه‌ها و تغییر نگاه امنیتی نسبت به اقوام و فرهنگ‌های ایرانی اشاره کرد. همچنین در این بیانیه آمده است که یکی از معاونین رئیس جمهور برای تحقق این بند‌ها مسئول خواهد شد.

آخرین وعده بلافاصله عملی شد. علی یونسی وزیر اطلاعات ایران در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی، به عنوان دستیار ارشد رئیس جمهوری در امور اقوام و اقلیت‌های دینی، منصوب شد.

علی یونسی، در سفری که دیماه به بوشهر داشت، تاکید کرد که دولت، نگرانی بابت اقلیت‌های قومی و مذهبی ندارد و آن‌ها را تهدید نمی‌داند.

یونسی پس از آن در گفت‌و‌گو با روزنامه آرمان، اظهار داشت: «واقعیت این است که نباید فردی به دلیل ترک، بلوچ، کرد یا عرب یا مسیحی و یهودی بودن، از حقوق قانونی خود محروم شود، اما در عمل ممکن است احساس شهروندان اقلیت ما مطابق این موضوع نباشد.»

او افزود: "یکی از مهم‌ترین گلایه مناطق قوم نشین و اقلیتی، روند کند توسعه است. مثلا سیستان وبلوچستان از مناطق کمتر توسعه یافته در مقایسه با دیگر استان هاست. البته شاید از برخی مناطق شیعه نشین وضع بهتری داشته باشد اما دولت به دلایل امنیتی و دلایل دیگر باید به آن‌ها اولویت بیشتری بدهد. یکی از اقداماتی که باید دولت تدبیر کند، اولویت قرار دادن مناطق قومی برای توسعه است. ثانیا یکی از انتظارات اقلیت‌های قومی، محرومیت زدایی است. انتظار دیگر آن‌ها این است که در مناصب و مشاغل همانند دیگران دیده شوند".

اما مساله این است که هنوز وعده‌های دولت محقق نشده است. به طور مثال، حسن روحانی وعده داده بود که یکی از معاونانش از اهل سنت باشد.

علی یونسی در این باره گفت: «امیدواریم محقق شود. اینکه تحصیلکردگان اقلیت‌ها توقع دارند در بخش‌های مختلف حضور داشته باشند توقع درستی است و آن‌ها باید همانند سایر هموطنان فقط با ملاک شایسته سالاری از همه فرصت‌های شغلی و اجتماعی برخوردار باشند. آن‌ها باید استاد دانشگاه، مدیر، استاندار، فرماندار و وزیر و… شوند و باید شایستگان آن‌ها در این مناصب و مشاغل و فرصت‌ها بدون هیچ تبعیضی حضور داشته باشند. آن‌ها نباید احساس تبعیض کنند. یعنی هیچ کردی به دلیل کرد بودن و هیچ بلوچی به دلیل بلوچ بودن، هیچ عربی به دلیل عرب بودن و هیچ مسیحی و یهودی به دلیل مسیحی یا یهودی بودن نباید برای احراز مناصب و مشاغل سیاسی، اجتماعی، علمی و… محروم شود. این مهم‌ترین هدفی است که ما آن را دنبال می‌کنیم. دولت آقای روحانی وعده تحقق قانون اساسی و حقوق شهروندی را داده است. حقوق شهروندی در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده و آقای رئیس جمهور این وعده را داده که نباید اقلیت‌ها احساس نابرابری و تبعیض کنند.»

تاخیر در انجام این وعده‌ها، اعتراض‌هایی را به همراه داشت. به گزارش خبرگزاری ایلنا، علی یونسی 13 دی، در حاشیه مراسم ختم مادر محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران، در خصوص اینکه چه میزان از اقوام و اقلیت‌ها در دولت استفاده می‌شود گفت: «این کار در حال انجام است.»

در میان این وعده‌ها، استاندار هرمزگان از میان عرب‌های خوزستان انتخاب شد و این سمت، به جاسم جادری واگذار شد. او علاوه بر سه دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی معاونت وزیر نیرو، مدیرکل وزارت صنایع و معادن، مشاور وزیر نیرو، مشاور وزیر صنایع، قائم مقام معاون وزیر صنایع و معادن را در کارنامه خود دارد.

ادامه فشار‌ها

با وجود تمام این وعده‌های دولت، فشار‌ها و سرکوب‌های فعالان منطقه‌ای، در ایران ادامه دارد.‌‌ همان گونه که پیش‌تر اشاره شد، پنج فعال عرب، که پس از حوادث سال 1390 دستگیر شده بودند، در ماه‌های اخیر، اعدام شدند.

در کردستان حبیب الله گلپری‌پور، رضا اسماعیلی و شیرکو معارفی، سه زندانی سیاسی کرد بودند که در بی‌خبری کامل خانواده و وکلایشان اعدام شدند. نگرانی‌ها درخصوص اعدام شماری دیگر از زندانیان کرد، همچنان پا برجا است.

تعدادی از مردم مریوان پس از اعدام‌ها، دست به اعتراض زدند، تعدادی از معترضان بازداشت شده‌اند و وضعیت در برخی شهرهای استان کردستان همچون سنندج مدتی امنیتی شد.

همچنین در سیستان و بلوچستان پس از حمله یکی از گروه‌های برون مرزی که رسانه‌های داخلی، آن‌ها را «اشرار» توصیف کردند به مرزبانان و کشته شدن بیش از 14 مرزبان که سرباز وظیفه بودند، 16 زندانی بلوچ اعدام شدند و مسئولان اعلام کردند این اعدام‌ها درانتقام از حمله اشرار صورت گرفته است.

در چنین شرایطی علی یونسی، دستیار ویژه اقوام و مذاهب در دولت حسن روحانی در دیدار با جمعی از فعالان کرد و فعالان آذربایجانی، این اعدام‌ها را منتسب به گروههای تندرو دانسته و گفته است هر اقدامی را که موجب نارضایتی مردم شود رد می‌کند.

آن گونه که مشخص است، مسائل اقوام و اقلیت‌ها، مساله‌ای نیست که راه حل آن، تنها در دست دولت باشد. نهادهای دیگر که کنترل آن‌ها خارج از دست دولت است از جمله نهادهای امنیتی و قضایی، سهم زیادی در ایجاد یا رفع بحران مناطقی دارند که به اقلیت‌های قومی تعلق دارند.

اما به هر حال، دولت حسن روحانی، قول حل و فصل مشکلات اقلیت‌های قومی و مذهبی را داده است. باید دید این دولت آیا می‌تواند با رایزنی‌ها و فشارهای خود، این مشکلات را بکاهد، یا اینکه در برابر فشارهای دیگر نهاد‌ها، کارنامه‌ای همچون دیگر دولت‌ها خواهد داشت.