فوری

پخش زنده

دکتر حسن هاشمیان

<p>دکتر حسن هاشمیان کارشناس امور جهان عرب و ایران</p>

دکتر حسن هاشمیان کارشناس امور جهان عرب و ایران

سیاست «سیم آخر» ولی فقیه در عراق

در طی سه ماه گذشته، سیاست ایران در عراق بعد از مرگ قاسم سلیمانی دچار تحول بنیادی شد.این سیاست که از سال 2011 تا 2018 تحت عنوان «رعایت خطوط قرمز منافع» دو بازیگر مهم صحنه عراق یعنی ایران و امریکا ترسیم شده بود،اندک اندک تحت تأثیر خروج امریکا از برجام و شدت یافتن تحریم های ایران،دچار دگرگونی شد و با گذشت سه ماه از مرگ سلیمانی،خامنه ای هرگونه حفظ فاصله با منافع امریکا در عراق را نادیده گرفته،خواهان خروج نیروهای این کشور از عراق شده است.اما این سیاست جدید که به سیم آخر رفتارهای ولی فقیه ایران موسوم است تا چه اندازه قابل اجرا است و آیا ایران از آن سودی خواهد برد؟

پر واضح است که ایالات متحده تا شکل گیری یک دولت مقتدر در عراق و کاستن از دخالت های نظام ولی فقیه در امور کشور بین النهرین،خاک عراق را ترک نخواهد کرد.از اینرو پایگاه های امریکا در عراق،در روزهای اخیر شاهد جابجائی،تمرکز و آرایش نظامی جدید بود.آرایشی که با اضافه شدن سامانه دفاع ضد هوائی پاتریوت و دوری گزیدن از مراکز تجمع شبه نظامیان حزب الله،این گروه های تحت امر سپاه پاسداران،به سختی می توانند همانند گذشته به نیروهای امریکائی حمله کنند.همزمان با این تحولات،صداهایی از داخل دو حکومت ایران و عراق به گوش می رسد که معتقد هستند دو کشور امریکا و ایران به شکل «غیر طبیعی» به سوی جنگ گام برمی دارند.فلاحت پیشه نماینده مجلس در ایران و عادل عبدالمهدی نخست وزیر مستعفی عراق بر این عقیده هستند.آنها برای اجتناب از هرگونه رویاروئی نظامی،گفتگوی مستقیم میان امریکا و ایران را مطرح می کنند،موضوعی که در حال حاضر از سوی خامنه ای ممنوع شده و به جای آن سیاست اخراج نیروهای امریکائی و «حمله به منافع» ایالات متحده در عراق را سرلوحه کار خود قرار داده است.

اما خامنه ای موضوع حمله به منافع امریکا در عراق را زمانی مطرح کرده است که جایگاه ایران در این کشور همسایه همانند گذشته نیست و به شکل اساسی ضعیف شده است.اکنون حشدالشعبی که زمانی مهمترین بازوی نظامی و سیاسی ایران در عراق محسوب می شد،به سه دسته تقسیم شده که فقط یک شاخه آن از سیاست های ایران تبعیت می کند.این نیروها که از سال 2016 رسما به بخشی از سازمان نظامی عراق تحت امر فرمانده کل نیروهای مسلح یعنی نخست وزیر درآمدند،گرایش های سیاسی و مذهبی خود را حفظ کرده و در سه شاخه بزرگ تجلی می یابند:نخست آن بخش از حشد شعبی می باشد که از میان طلبه های حوزه های علمیه عراق تشکیل شده و خود را تابع فرامین آیت الله سیستانی می دانند،از اینرو به آنها «حشد مرجعیت» گفته می شود.دسته دوم توسط سپاه پاسداران ایران شکل گرفت.سپاه مراکز آموزشی و تجهیزات لازم را برای آنها فراهم آورد و تا امروز نیز تمام نیازمندی های مالی و لژستیکی آنها از سوی ایران تأمین می شود.از اینرو این گروه به «حشد ولایت» و تبعیت از ولایت فقیه ایران معروف شدند.این دسته دوم تنها گروهی از میان حشد شعبی است که بیش از دیگران از سامانه موشکی برخوردار هستند و تحت اوامر سپاه پاسداران در جنگ سوریه شرکت داشتند.اما گروه سوم حشد شعبی به «سرایا السلام» موسوم است و از بقایای «جیش المهدی» مقتدی صدر به حساب می آیند که تحت فرماندهی این روحانی عمل می کند.

قبل از مرگ قاسم سلیمانی و همراه وی ابومهدی مهندس،تمام تلاش فرمانده نیروی قدس سپاه بر این محور بنا شده بود که میان سه شاخه اصلی حشدشعبی توازن ایجاد کند و آنها را به همکاری با یکدیگر وادارد.اما با مرگ سلیمانی و تعیین «عبدالعزیز محمداوی» به جای مهندس،آن هم از سوی بخشی از «گردان های حزب الله» که حشد ولایت را نمایندگی می کنند،موجب اعتراض دو شاخه دیگر حشد شعبی یعنی «حشد مرجعیت» و سرایا السلام شد.این اعتراضها نهایتا به این منجر شد که نخست وزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق،تعیین محمداوی را به رسمیت نشناخت و از تأیید وی صرف نظر کرد.

محمداوی که قبلا دبیر کل گردان های حزب الله بود و سرسپردگی کامل به سپاه پاسداران دارد و در جنگ داخلی سوریه حضوری فعال داشت،همانند ولی فقیه ایران خروج نیروهای امریکائی از عراق و انتقام از مرگ قاسم سلیمانی را سرلوحه کار خود قرار داد.این فرد در میان هوادارانش به «الخال» (به معنی دائی) معروف است و همان کسی بود که در زمان حمله به سفارت امریکا در بغداد،با نوشتن جمله «الخال اینجا بود» بر دیوار سفارت،حضور خود در حمله به سفارت امریکا را ثبت کرده بود.

مشکلات ولی فقیه در عراق تنها به اختلاف نیروهای نیابتی خود با دیگر شاخه های حشد شعبی خلاصه نمی شود.مشکل دیگری که بعد از کشته شدن قاسم سلیمانی سر بلند کرد،اتهام همکاری دستگاه امنیتی عراق با امریکا در ترور سلیمانی است که توسط نیروهای حشد ولایت مطرح شد.گردان های حزب الله عراق با انتشار بیانیه ای در دوم ماه مارس گذشته و از قول سخنگوی آنها بنام «ابوعلی عسکری»،دستگاه امنیتی عراق و در رأس آنها مصطفی کاظمی را متهم می کند که در کشتن قاسم سلیمانی و همراهان او،با نیروهای امریکائی همکاری کرده است.این اتهام بطور غیرمستقیم می تواند عادل عبدالمهدی را هدف قرار دهد که دستگاه های امنیتی کشور زیر نظر وی کار می کنند.هرچند حزب الله عراق بعدا توضیح داد که هدفش از مطرح کردن این موارد، جلوگیری از نامزدی مصطفی کاظمی برای مقام نخست وزیری به شمار می رفت که در آن زمان یکی از گزینه های مطرح بود. اما این اتهامات به نوبه خود،روابط نخست وزیر مستعفی عراق با جانشین قاسم سلیمانی را تحت تأثیر قرار داد.

مشکل دیگر سیاست ضد امریکائی ولی فقیه در عراق این است که کردها،سنی ها و بخشی از سیاستمداران شیعه از این رویکرد حکومت ایران حمایت نمی کنند و اکثریت مردم عراق و به ویژه استان های شیعه نشین،به جای امریکا خواهان خروج ایران از عراق هستند.این در شرایطی است که کشور همسایه چند ماهی است که دولت ندارد و حکومت ایران مخالفت خود را با نخست وزیری عدنان الزرفی علنی کرده است.اما به نظر می رسد این مخالفت ها به سود الزرفی تمام شده است،زیرا سفر اخیر اسماعیل قاآنی نتایج عکس داده و تعداد زیادی از سیاستمداران شیعه،مخالفت ایران با نخست وزیری الزرفی را دخالت در امور داخلی این کشور تلقی کردند.این رویداد اوضاع را به سرعت به نفع نامزد جدید دولت عراق تغییر داده است و گروه های شیعی مقتدی صدر،عمار حکیم و حیدر عبادی از وی حمایت کردند.تنها دو گروه سپاه بدر هادی عامری و حزب الدعوه نوری مالکی با نخست وزیری الزرفی که گردان های حزب الله او را «نامزد امریکائی» می خوانند،مخالفت کردند.اما بنا به دیدگاه ناظران اوضاع سیاسی عراق،این گروه ها نمی توانند فراتر از 100 نماینده از مجموع 325 نماینده پارلمان عراق فراهم کنند.الزرفی برای نخست وزیر شدن به 166 رأی نمایندگان نیاز دارد.او اکنون با اطمینان از کسب این آراء،برنامه دولت خود را به پارلمان ارائه داده است.اما برای نتیجه نهائی و قطعی باید یکی دو هفته دیگر صبر کرد.

در این شرایط، اسماعیل قاآنی جانشین سلیمانی و به دنبال آن آیت الله خامنه ای ناتوانی و سردرگمی خود را در تحولات عراق نشان دادند.اما فراتر از این، ولی فقیه باید بداند که هرگز نمی تواند سیاست غیر منطقی و دور از واقع اخراج نیروهای امریکائی از عراق را پیاده کند.این سیاست روز به روز ایران را در سرزمین بین النهرین منزوی می کند و آن را در کنار القاعده و داعش قرار می دهد،زیرا راهی که گردان های حزب الله و ولی فقیه برگزیده اند،آنها را به رویاروئی مستقیم با نیروهای امریکائی سوق می دهد که در این حالت اکثریت مردم عراق و احزاب سیاسی آن در کنار ولی فقیه نخواهند ایستاد.

** مقالات منتشر شده تنها نظر نویسندگان آنها را منعکس می‌کند.

تبلیغات

برگزیده های کاربران