فوری

پخش زنده

عقیل دغاقله

<p>پژوهشگر اجتماعی، دانشگاه راتگرز، ایالت نیوجرسی ایالات متحده آمریکا</p>

پژوهشگر اجتماعی، دانشگاه راتگرز، ایالت نیوجرسی ایالات متحده آمریکا

همه آنهایی که مقابل «تجزیه‌هراسی» خواهند ایستاد!

بحث تجزیه‌طلبی آنگونه که در روزهای اخیر مطرح شده‌ است، مصداق مفهوم «وحشت اخلاقی» (Moral Panic) است. جریانی از اصلاح‌طلبان که این روزها دامن زدن به این موضوع را آغاز کرده‌اند و چهره‌هایی چون سعید حجاریان و محسن کدیور که به این بازی وارد شده‌اند، یک بازی غیراخلاقی، غیرانسانی و ناروا را شروع کرده‌اند.

وحشت اخلاقی به مجموعه ای از شیوه‌ها، روش‌ها و استراتژی‌هایی گفته می‌شود که یک گروه ذینفع برای سرکوب و کنترل یک اقلیت به کار می‌گیرد. به عنوان مثال وقتی قرار است با مهاجران غیرقانونی در آمریکا برخورد شود، یک هراس از مهاجران غیرقانونی (کسانی که از آمریکای جنوبی می‌آیند) تولید می‌شود. این مهاجران به عنوان افرادی خطرناک، مجرم و خطرناک معرفی می‌شوند. هنگامی که این وحشت اخلاقی از آن گروه اقلیت شکل گرفت، آنگاه راه برای برخوردهای غیرقانونی، سرکوب‌گرانه و خشونت‌آمیز باز می‌شود. اگر گروه ذینفع توانست وحشت اخلاقی را ایجاد کند، آنگاه قادر خواهد بود که سیاست‌های قهری خود را نیز اعمال کند.

«وحشت اخلاقی» را بار اول استنلی کوهن در سال ۱۹۷۲ مطرح کرد. وحشت اخلاقی مفهومی است که به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چگونه ممکن است در برخی جوامع یک نسل‌کشی تمام عیار اتفاق بیفتد با این وجود اکثریت ساکت بمانند، یا با رضایت سر تکان می‌دهند، یا خود را به ندانم کاری بزنند؟

مثال واضح بهره‌گیری از مفهوم وحشت اخلاقی را در آلمان نازی می‌بینیم. در آن سالها یهودیان به عنوان یک خطر اجتماعی و به عنوان یک «موجودیت خطرناک»، «حریص»، «خائن» و «ضد ملی» معرفی شدند. هنگامی که این تصویر از یهود شکل گرفت و جامعه آن را پذیرفت، آنگاه نازی‌ها قادر بودند هر جنایتی را در حق آنان مرتکب شوند و اکثریت جامعه با آنان همراهی یا سکوت کند. چرا؟ چون آن اقلیت یهود مصداق یک گروه خطرناک معرفی شده بود که کلیت انسجام و وجود جامعه را تهدید می‌کرد. مثال دیگر هراس و وحشت اخلاقی که در جهان امروز رایج است، مفهوم «اسلام‌هراسی» است. در ابتدا اسلام معادل تروریسم معرفی می‌شود. هنگامی که این مفهوم در اذهان جا افتاد، آنگاه دولت‌های غربی یا اکثریت قادر خواهند که مسلمانان را به عنوان یک اقلیت کنترل و سرکوب کنند.

وحشت اخلاقی، بنابراین، ناظر به شیوه‌ها، استراتژی‌ها و گفتمان‌هایی است که دنبال ایجاد یک تصویر شیطانی، خطرناک، مجرمانه و ترسناک از اقلیت است. با ایجاد این تصویر شیطانی، اعضای گروه ذینفع یا اکثریت بسیج می‌شوند تا یک اقلیت را سرکوب کنند یا اکثریت را قانع کند تا در قبال عملیات سرکوب سکوت کنند. «وحشت اخلاقی» باعث می‌شود تا اکثریت چشم بربندند تا دولت هر گونه که مایل باشد با اقلیت‌ها برخورد کنند.

«تجزیه‌هراسی» یکی از مصادیق بارز «وحشت اخلاقی» در ایران است. «تجزیه‌هراسی» یعنی دامن زدن به این هراس که گروه‌هایی از مردم دنبال تجزیه کشور هستند و ممکن است برخی از نیروهای بیگانه به آنان کمک کنند تا این امر محقق شود. این مدعا عنوان می‌کند که مردم بخش‌هایی از کشور، به دلایل مختلف، به گزاره‌های ذیل رسیده‌اند:

اول اینکه اعتقاد دارند که در ساختار کنونی به آنها ظلم می‌شود.

دوم اینکه امیدی به تغییر و بهبود این ساختار تبعیض آمیز ندارند.

سوم اینکه باور دارند در قالب کشوری مستقل از ایران آینده بهتری برای خود و فرزندانشان وجود خواهد داشت.

بنابراین تصمیم گرفته‌اند که در قالب دولت-ملت فعلی ایران باقی نمانند و دنبال تجزیه بروند.

بنابراین اقلیت‌ها (اینجا مردم بومی و قومیت‌ها) نه تنها به عنوان تهدیدکنندگان انسجام جامعه معرفی می‌شوند، بلکه آنها به عنوان همدست نیروهای خارجی برای از بین بردن جامعه ایران، و بنابراین دشمن جامعه، معرفی می‌شوند.

سئوال اول این است که آیا واقعاً چنین گرایشی با گزاره‌های بالا در حال رشد است؟ در فقدان یک روش علمی پاسخ به این سئوال دشوار و بحث‌برانگیز خواهد بود. اما یحتمل «تجزیه‌هراسان» شواهدی دارند که دامن زدن به این بحث را آغاز کرده‌اند. فرض کنیم که صحبت‌های تجزیه‌هراسان جدی است و این گرایش تقویت شده و رشد کرده ‌است.

آنگاه سئوال دیگر -قبل از یافتن راه حل- (به ویژه برای تجزیه‌هراسان) این است که چرا این اتفاق رخ داده ‌است. این سئوال به ویژه برای آنانی که باور دارند ایران واحدی به هم پیوسته و تاریخی است و مردم ما برای قرن‌های متمادی در کنار هم زندگی کرده‌اند، جدی تر است. اگر ایران واحدی لم یتجزا به شکل تاریخی بوده، چرا اکنون آنان تصور می‌کنند گروهی از مردم (آنقدر زیاد یا قوی که موجب هراس شده‌اند) خواستار تجزیه ایران هستند؟ چرا این گرایش شکل گرفته، رشد کرده و به حد هراسناکی رسیده ‌است که اکنون باید مردم را برای مقابله با آن بسیج کنند؟ تجزیه‌هراسان، اگر می‌خواهند گامی فراتر از خلق یک وحشت اخلاقی بروند، باید به این سئوالات پاسخ دهند که:

اول، چرا گروه یا گروه‌هایی از مردم که قرن‌های متمادی در کنار هم زیسته‌اند اکنون به این باور رسیده‌اند که در ساختار کنونی بر اساس قومیت، و مذهب و به شکل ساختاری در حق آنان تبعیض اعمال می‌شود؟

دوم اینکه چرا این مردم امید خود به ایجاد و شکل‌گیری یک ساختار عدالت محور در چارچوب و قالب دولت-ملت ایران را از دست داده‌اند و در اندیشه یک ساختار بدیل هستند؟

کوبیدن بر طبل هراس تجزیه‌طلبی بدون پاسخ به سئوالات بالا و حتی گفتگو یا اندیشیدن در این‌باره دو فرض را به ذهن متبادر می‌کند که هر دو نشان می‌دهد «تجزیه‌هراسی» در حال حاضر به عنوان مصداق بارز ایجاد وحشت اخلاقی به کار می‌رود:

فرض اول این است که تجزیه‌هراسی در ایران برای بسیج اجتماعی و سیاسی استفاده می‌شود. تجزیه هراسان یا می‌خواهند با ایجاد و بهره‌گیری از این وحشت اخلاقی حکومت را بترسانند تا از تندروی‌های خارجی بکاهد یا می‌خواهند مردم را بسیج کنند تا در کنار حکومت در جنگ محتمل بایستند یا آنکه دنبال سرکوب اقلیت‌های بومی هستند. در هر سه حالت این شیوه بهره‌گیری از «تجزیه‌هراسی» کنشی غیراخلاقی، و غیرانسانی است و نتیجه ای جز ضربه زدن به اقلیت‌ها در پی نخواهد داشت.

فرض دوم این است که تجزیه هراسان به شکل ناخودآگاه/خودآگاه بر این باور هستند که ایران کشوری شکننده و تجزیه شده‌است که با زور اسلحه به هم نگه داشته شده‌است؛ بنابراین تجزیه‌طلبی گرایشی ذاتی و جوهری است و بنابراین گفتگو دربارهٔ «تجزیه‌طلبی» بی‌معنا و بی‌نتیجه است. چنین مدعایی، از قضا، به جد توسط برخی تجزیه‌طلبان نیز مطرح می‌شود. در این فرض نیز «تجزیه‌هراسی» به مثابه «وحشت اخلاقی» بهره گرفته می‌شود تا گفتگوی سازنده‌ای در خصوص وضعیت مردم بومی صورت نگیرد و کماکان سرکوب و به حاشیه راندن اقلیت‌ها در دستور کار باقی بماند.

از تمامی کسانی که بر آتش هراس تجزیه‌طلبی می‌دمند خواهش دارم که متوجه باشند دامن زدن به این وحشت اخلاقی، بدون التزام به گفتگو دربارهٔ آن، برای بسیاری از مردم حاشیه که در حال مبارزه برای حقوق اولیه خود هستند گران تمام خواهد شد. لطفاً سنگی را پرت نکنید و در بروید. اگر جدی هستید بایستید تا با هم گفتگو کنیم.

آنانی که دنبال خلق این وحشت اخلاقی هستند، متوجه باشند که «تجزیه‌طلبی» مانند برچسب‌های «محاربه»، «تروریسم» و «اقدام علیه امنیت ملی»، عبارتی غیر روشن، مبهم، پر هراس، و نفس خفه‌کن است. وقتی کسی را به آن متهم می‌کنند، از هستی ساقط می‌شود. به یکباره تمام قوانین اجتماعی و مدنی دربارهٔ او ساقط می‌شود. او یک استثنا می‌شود که می‌توان هر گونه با او برخورد کرد. این چنین برچسبی مجاز نیست. اگر هم مجاز باشد-که نیست- اولا تشخیص آن بر عهده قوه قضاییه عادل است و البته قبل از آن باید توسط نهادهای عادل دیگر و به شکل جمعی به شکل روشن تعریف شود؛ که هر دو شرط وجود ندارند.

از سال گذشته تا کنون تعداد زیادی از جوانان عرب بازداشت شده‌اند. لیست نام بازداشت‌شدگان را منتشر کرده‌ام. اما جامعه مدنی ایران در این باره ساکت است. حتی خبری منتشر نمی‌کند. یک دلیل آن در همین هراس تجزیه‌طلبی است. این برچسب «تجزیه‌طلبی» و «امنیتی» اینقدر قانع‌کننده و هراس‌افکن است که کسی حتی مایل نیست به این بازدداشت‌شدگان فکر کند.

برای یک کنشگر سیاسی منصف سئوال این است که تجزیه‌طلبی چیست؟ آیا در حال رشد است؟ و اگر بلی، چرا در حال رشد است؛ و او به عنوان یک فرد مخالف تجزیه‌طلبی چه می‌تواند بکند که جلوی رشد تجزیه‌طلبی را بگیرد. پاسخ این سئوالات در بسیاری از احیان به دفاع از قشرها مظلوم حاشیه منجر خواهد شد. وقتی یک فارس از تهران در کنار یک عرب اهوازی ایستاد تا با ظلم بجنگند آنگاه امید به باهم بودن بالا می‌رود؛ ولی وقتی نوشته‌ها و تحلیل‌های مرکزگرایان به گراهای امنیتی ختم می‌شود و سکوت در برابر ظلم، آنگاه آنها تنها دنبال خلق وحشتی هستند که به سود یک گروه ذینفع است.

آخر اینکه، اگر شمای اصلاح طلب، شمای آزادیخواه، شمای دموکراسی‌طلب توان پاسخ‌گویی به ناکارآمدی سیاسی و اقتصادی در حاشیه کشور را ندارید، اگر نمی‌توانید با آن کولبر کُرد همدردی کنید، اگر نمی‌توانید با آن کشاورز عرب همصدا شوید، اگر نمی‌توانید با آن خانواده آواره بلوچ همدردی کنید، اگر نمی‌توانید صدای زندانیان سیاسی مردم بومی باشید، آنگاه از این قشرها فرودست برای بسیج اجتماعی و سیاسی بهره نگیرید. لطفاً گرا و مشروعیت به نهادهای امنیتی و قضایی که مطالبات اولیه این مردم را با همین برچسب‌ها سرکوب می‌کنند، ندهید. لطفاً دامن به این وحشت اخلاقی نزنید.

منبع: کانال تلگرامی «ریزوم»، کانال شخصی نویسنده

** مقالات منتشر شده تنها نظر نویسندگان آنها را منعکس می‌کند.

تبلیغات

برگزیده های کاربران